Rijmbijbel van Jacob Van Maerlant
U vindt hier een diplomatisch afschrift van het handschrift "10 B 21" van Jacob van Maerlants Rijmbijbel, dat bewaard wordt in het Museum Meermanno in Den Haag. De rijmbijbel is een vertaling in het Middelnederlands, door Jacob van Maerlant, van de Historia Scolastica een werk in het Latijn van Petrus Comestor.
Bij het opstellen hiervan hebben we de Middelnederlandse tekst genoteerd in modern schrift. Hierbij heben we de volgende regels gehanteerd:
- Het enige letterteken dat aangepast werd is de 'u' waar het gebruikt werd in de betekenis van 'v'.
- De letter 'j' zoals in benjamin hebben we gespeld als 'i' (beniamin) zoals in het origineel.
- Er zijn geen leestekens tussengevoegd.
- Er zijn geen spaties toegevoegd waar dit in het modern Nederlands normaal zou zijn.
- Alle afkortingen werden uitgewerkt zonder dit in de transrciptie aan te duiden.
- De romeinse cijfers die gebruikt worden om getallen weer te geven, zoals bijvoorbeeld ∙i∙ voor een, zijn in de originele vorm behouden.
- De Romeinse cijfers die honderdtallen of duizendtallen voorstellen met een soort superscript in het origineel, worden hier voorgesteld als bv.: xlv∙M voor 45.000
- De tweede hoofdletter die gebruikelijk is na een versierde initiaal is niet overgenomen in de transcriptie
De middelnederlandse woorden of begrippen die in het moderne nederlands niet meer voorkomen of een andere betekenis hebben, zijn via een voetnota, van een verklaring voorzien. Voor deze vertalingen hebben we gebruik gemaakt van het Vroegmiddelnederlands Woordenboek[1], van het Middelnederlandsch Woordenboek[2], en van het Oudnederlands Woordenboek.[3] Deze werken kan u raadplegen op: Taalbank Nederlands, http://www.inl.nl(general) en http://gtb.inl.nl(application). Voetnota's worden niet systematisch herhaald; als dus op folio 1 een voetnota bij bv. 'bedi' wordt opgenomen wordt dit achteraf niet steeds herhaald.
De verklarende teksten in het Middelnederlandsch Woordenboek zijn in oude spelling (en oude zegswijze) gesteld. Als u dus nog woorden in de zin van 'vleeschelijke liefde' tegenkomt, is dit omdat ze rechtstreeks uit het betrokken woordenboek zijn overgenomen. De verklaringen zijn, wat spelling betreft, zoveel mogelijk omgezet naar modern Nederlands, maar inhoudelijk is de verklaring meestal ongewijzigd overgenomen.
Dit is een project 'in uitvoering'. Het afschrift zal aangevuld worden naargelang het vertaalwerk vordert. Er zijn 194 folios in het handschrift. Het zal dus nog even duren eer de ganse rijmbijbel hier te vinden zal zijn, maar we denken dat geïnteresseerden alvast aan de slag kunnen met hetgeen reeds beschikbaar is.
Opmerkingen, correcties en commentaar zijn van harte welkom.
In het boek '1 Koningen', zijn bij Maerlant ook delen van het boek '1 Kronieken' verwerkt.
In het boek '2 Koningen', zijn bij Maerlant ook delen van het boek '2 Kronieken' verwerkt.
In de Historia Scholastica wordt het boek Tobias gevolgd door het boek Ezechiel. In deze versie van de rijmbijbel beslaat het boek Ezechiel slechts een veertigtal verzen (16105 - 16148). We hebben dit niet als een apart boek toegevoegd.
Ook de boeken Tobias, Daniël, Judith en Esther worden in dit handschrift niet als aparte boeken behandeld.
Bij andere boeken wordt het begin van een nieuw boek aangegeven door een margeversiering. Dit is niet het geval tussen deze boeken. Tobias eindigt in vers 16107, Ezechiël gaat van vers 16108 tot en met 16148.
Het boek Daniël begint bij vers 16149 en gaat tot en met vers 17289.
- ↑ VMNW: Vroegmiddelnederlands Woordenboek. Red. W.J.J. Pijnenburg, K.H. van Dalen-Oskam, K.A.C. Depuydt, T.H. Schoonheim. Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie, 2001.
- ↑ MNW: Middelnederlandsch Woordenboek. Red. E. Verwijs en J.Verdam. ’s-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1885-1952.
- ↑ ONW: Oudnederlands Woordenboek. Red. T.H. Schoonheim, K. Louwen, M.A. Mooijaart, W.J.J. Pijnenburg en A. Quak. Leiden: Instituut voor Nederlandse Lexicologie.
