Album der Natuur 1852

Uit Wikisource
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Album der Natuur
Jaargang 1852
Jaargang 1853
Album der Natuur : een werk ter verspreiding van natuurkennis onder beschaafde lezers van allerlei stand was een Nederlands populair-wetenschappelijk tijdschrift dat verscheen tussen 1853 en 1909.

Dit werk is in het publieke domein.


[ Fr.t. ]
 

ALBUM DER NATUUR.

 
[ - ] [ T1852 ]
 

ALBUM DER NATUUR.



EEN WERK

TER VERSPREIDING VAN NATUURKENNIS

ONDER BESCHAAFDE LEZERS

VAN ALLERLEI STAND.



1852.

 

insert graphic rule

 

TE HAARLEM, BIJ A. C. KRUSEMAN,

1852.

[ dr. ]
 

GEDRUKT BIJ A. C. KRUSEMAN.

 
[ Voorbericht ]
 

VOORBERIGT.

 

 

"Elke tijd,"—dus luidden de woorden, met welke wij, nu bijna een jaar geleden, de uitgave van dit Album aankondigden,—"heeft zijne hem eigene behoeften, voortvloeijende uit de rigting, waarin de menschelijke beschaving tot hoogere volmaking streeft. Eene der eerste behoeften van onzen tijd is eene zooveel mogelijke verspreiding van kennis aangaande de natuur en hare verschijnselen. Dit wordt trouwens zoo algemeen gevoeld, dat ieder, die poogt daarin naar zijn vermogen te voorzien, reeds vooraf rekenen mag op den bijval van allen, die het wel meenen met de maatschappij, en aan wie de bevordering harer duurste belangen ter harte gaat.

Het is daarom, dat wij met vertrouwen de eerste aflevering van het werk, onder bovenstaanden titel vermeld, het licht doen [ vi ] zien. Die titel toch drukt geheel uit, wat wij beoogen. Niet de uitgave van een werk enkel toegankelijk voor geleerden; geen boek, dat, om verstaan te worden, eene grondige voorafgaande studie zoude vereischen; maar een waar Album der Natuur, en wel een Album, te zamen gebragt door onze uitstekendste vaderlandsche natuurkundigen, die het verstaan de vruchten van het wetenschappelijk onderzoek op eene smakelijke wijze toe te bereiden,—een Album eindelijk, waarin ieder hunner van het beste geeft, wat hij heeft, doch zoodanig ingekleed, dat het zich niet alleen door de belangrijkheid van de daarin behandelde stoffen, maar tevens door duidelijkheid van voorstelling en, waar het kan, ook door bevalligheid van den vorm zoekt aan te bevelen.

De keuze van dien titel heeft echter nog eenen anderen grondslag gehad. Wij wenschen daardoor namelijk te herinneren aan het Christelijk Album, dat sedert eenige jaren bij denzelfden Uitgever het licht ziet, en ons Album der Natuur te maken tot een waardigen tegenhanger van dit voortreffelijk werk. De Oneindige toch heeft zich niet enkel aan ons geopenbaard door Zijn geschreven Woord, maar Hij openbaart zich nog dagelijks en voortdurend aan ons door Zijn werk, de ons omgevende Natuur. Wie Hem [ vii ] wil leeren kennen, voor zoo ver het den zwakken mensch met zijne beperkte geestvermogens gegeven is dit te doen, mag geene dier beide openbaringen veronachtzamen; hij moet zich zoowel de eene als de andere ten nutte trachten te maken, want het zigtbare leidt ons tot het onzigtbare, het schepsel doet ons opklimmen tot den Schepper, en zoo wordt de Natuur een voor ons opengeslagen boek, waarvan de leesbaar geworden inhoud ons de wijsheid, de goedheid en het alvermogen des grooten Makers verkondigt en doet eerbiedigen.

Ziedaar in korte trekken tevens de geheele strekking van ons werk aangewezen. Wij houden ons overtuigd, dat deze uitgave even gunstig zal worden ontvangen als wij van onze zijde haar wenschen tot stand te brengen, en dat het Album der Natuur weldra zijne plaats zal vinden in ieder huisgezin, waar kennis en beschaving worden op prijs gesteld en aangekweekt."

 

 

Thans, nu de eerste jaargang van het Album geheel is in het licht verschenen, voegen wij hier slechts bij, dat de ruime deelneming, welke dit werk van de zijde des publieks heeft mogen ondervinden, ons ten waarborg strekt, dat wij in ons vertrouwen [ viii ] daarop niet hebben gedwaald, en tevens tot aanmoediging, om op denzelfden weg voort te gaan. Wij zullen daartoe steeds onze krachten blijven inspannen, in het vertrouwen op de voortduring der welwillende medehulp van zoovele bekwame mannen, die ons in den nu afgeloopen jaarkring eenen zoo krachtdadigen bijstand hebben verleend, of ons dien voor het vervolg hebben toegezegd.

 
DE REDACTIE. 
 
[ Inhoud ]
 

INHOUD.

 

 
De Plantengroei in de Keerkringsgewesten. Een tafereel , door Prof. P. Harting
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Blz. 1.
Een Geologisch Raadsel. De Fossile Mensch van Scheuchzer. Door Dr. D. Lubach
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 22.
Blikken in het Plantenleven. Door Prof. W.H. de Vriese
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 33.
Nog iets over den Fossilen Mensch van Scheuchzer
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 58.
Wetenschap en Toepassing. Door W.M. Logeman
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 59.
Natuur-historische schets der Slangen, in het bijzonder der Giftslangen. Door Dr. A.W.M. van Hasselt.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Blz. 65 en 98.
Een Orkaan in de West-Indiën.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Blz. 87.
Hooge ouderdom van Voorwereldlijke Boomen.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 96.
Eene les in het koken van Aardappelen.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 116.
Zonderlinge wijzen van eten.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 122.
De zelfstandigheid der Ziel, gestaafd door eene beschouwing van den Mensch in zijne verschillende ontwikkelingstijdperken. Door Prof. J.L.C. Schroeder van der Kolk.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 129.
Buitengewone groeikracht van het Bamboes.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 159.
De Haring en de Haringvangst. Eene schets. Door Prof. J. van der Hoeven.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 161.
Het opmerkelijke in eene alledaagsche zaak. Door W.M. Logeman.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 176.
Eene Arabische overlevering.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 191.
Oude en groote boomen in Duitschland.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 192.
De Luchtstroomen. Eene schets van het ontstaan en de verbreiding der Winden op de oppervlakte der Aarde. Door Dr. F.W.C. Krecke.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 193.
De Europeesche Meerval. Door Dr. D. Lubach.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 209.
Merkwaardige trekken uit het leven van Paarden.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
,, 214.
[ x ] Verzameling Fossiele Planten te Breslau Blz. 222.

Het lichten van Dieren. Door Prof. P. Haeting • 225.

Het St. Elmusvuur. Door Mr. J. A. van Eijk 251 .

Een wanklank in de harmonie der schepping. Door Dr. D. Lubach 257 .

De Zee of Oceaan. Door P. van der Burg 270.

Levend en levenloos 283 .

Lastige gasten in de hutten der Keerkringslanden 287 .

Waterleiiën. (Lotus-planten). Door Prof. W. H. de Vriese. 289.

De Struisvogel en zijne Eijeren 320.

Mesmerisme. Door Dr. ü. Lubacu. 321.

De Voedselplanten van den mensch. Door Prof. F. A. W. Miquel ' 361.

Iets over Vischfokkerij. Door Prof. P. Harting 374.

Bliksem-afleiders. Door W. M. Logeman 386. [ LijstAfb ] LIJST DER AFBEELDINGEN.

Boomvaren Blz. 6

Indische Vijgeboom - 8 .

Cycnoches ventricosum , C. Egertoniamum en andere tusschenvormen ' 9 .

Rajfflesia Arnoldi • ] 1

Palmwoud • 14.

Pisang ' 16.

Kokosboom ■' 17 .

Fossile Mensch van Scheuchzer {Andrias Scheuchzeri) ■ 26

Opperhuid van de Iris 38 .

Raifles Kannekens-kruid {Nepenthes Raflesiana Jack) « 47.

Nepenthes Eongso ■■ 49 .

Egyptische Colocasia - 51.

Èijersnoer eener slang •' 70 .

Boa " 72.

Brilslang {Naj'a tripudians) ■ 11.

Gewone Adder {Vipera berus). . . ■■ 79

GewoneRingslang(Cofeier>z«<n«r) ■• 80.

De Hazelworm {Anguis fragilis) . ■■ 81 .

Ratelslang {(Jrotalus) . 82.

Staart van eene Ratelslang ■ 83 .

Een Orkaan in de Tropenlanden. » 86.

Kop van Trigonocephalus lanceolatus ' 97 .

Geopende mond van Vipera berus . 98 .

Kop van Crotalus mutus ; afzon- derlijke gifthaken Blz. 99. Kop van de Ratelslang, na weg- neming der deelen , die den gift- toestel bedekken » 100 . Gewone Kruisvink {Loxia curviro- stra.) ■' 113. Secretaris -valk {Serpentarius oris- tatus) " 114. Aardappelcellen - 120 . Aardappelcellen na de koking . ■ 120. 'Limm.^^rX}^ {Actinophrys sol) . 127. Zonnediertje , etende ' 128. De Haringvangst " 161 . i^^^m.u^{Clupeaharengus)■ . . ■• 164. De Speerhaai (Squalus acanthias , Spinax acanthias) " 1 67 . Stellingen der oog-assen bij ver- schillende gezigtshoeken " 183 . Schema van een Stereoskoop - 188. Stereoskopische figuren - 189. Europeesche Meerval {Silurus gla- nis) " 210. Glimworm {Lampyris noetiluca). . " 229 . Elater nocfducus ' 231 . Surinaamsche lantaarndrager {Ful- goralaiernaria) ' 233. Pyrosoma atlaniicum • 236 . [ xii ] Physalia Blz. 237.

Noctiluca miliaris 240.

Noctiluca miliaris in het duister door het mikroskoop gezien .... • 241 .

Drievingerige luijaard {Bradypus tridactylus) • 259.

Bovenste rugwer velen van den Luijaard - 261.

Tweevingerige Luijaard {Bradypus didactylus) • 265 .

Waterlelie (Nymphcea alba) ■' 289.

Koninklijke Waterlelie {Victoria regia) Blz. 294.

Geopende Victoria regia » 300 .

Egyptische lotus (Nympkaa lotus) - 303 .

Indische lotus (iVi?fe»ïJ.«jomoja»ï) - 313.'

Kwan-Won - 317-

Huis met Bliksem-afleider ■' 389.

Geleider in den grond ■' 390 .

Geleiders op het dak 394

Lasch in een afleider 391 .

Afleidersstang met verbindingen . - 391 .