Beschryving van Oud-Groenland/Hoofdstuk 16

← Vyftiende Hoofdstuk

Beschryving van Oud-Groenland (1746) door Hans Egede, vertaald door anoniem Zestiende Hoofdstuk

Zeventiende Hoofdstuk →

Uitgegeven in Delft door Reinier Boitet.

[ 137 ]

Zestiende Hoofdstuk.

Van hunne Taal.

Noorweegsche woorden in hunne taal.

AThoetvel de taal der Inboorlingen geen ober- eenkomst heeft met andere Europeaanfche talen / dezelve schijnt nochtans eenige woozden van de Noren onleent te hebben / die eertijds een gedeelte van het land heb- ben bewoont; hoe 't zp verscheide woozden komen en in klank en in betekenis beide met dezelve overcen/ als by boozbeeld/ Kona, een vzouw; Nerriok, eeten/ van het De woztel Angelica, in Roozdsche woo20 Noerri. Noorwegen genaamt Quaun, noemen de Inboorlingen Quaunek. De Noorlui en de Inboorlingen noemen een Bzunvisch beide Nife. Asche in Noorwegen Aske, in be Staat Davis, Arkfet. Een Lamp/ in Noorwegen Kolle, in de Straat Davis Kollek. Sommige andere zwe- men na Latynfche woozden van dezelve betekenis / als Gutta een Druppel, in de Straat Davis Gutte, of Kutte. Ignis, vuur noemen zu Ingnek. Derscheide andere wederom schijnen van het Hebreeuwsch af te stammen / als Appa, een woozd/ gebzyikelyk by kinderen / bete- Kenende zoo veel als vader en verscheide andere.

[ 138 ]Is moeyelyk uit te fpreken.

De uitſpzaak van der Inboorlingen taal/ is zwaar en morÿelijk om datze zeer ras en in de keel gefozmeert wozd. Dooz het gansche land wozd een en dezelve taal geſpzoken / doch de uitspzaak verschilt hier en daar/ als verscheide dialecten/ vooznamentlik in de zuidelÿjkſte ge- deeltens of districten/ daarze veele vzeemde woozden die in de Noorfche landen niet in gebzuik zÿn/ overgeno- men hebben. Wat aanbelangt de Angekots, of God- geleerden/ dezelve hebben een taal op zich zelven/ als 3º hunne bezweeringen doen/ want als dan bedienen zp zich van verbloemde spreekwijzen en de woozden in een oneigentlijken zin. Ook heeft de vzouwlijke sere een afzonderlijke uitspraak die haar maar alleen eigen is/ en van die der mannen verschilt / gebzuikende de zachtſte letters aan 't end der woozden/ in plaats van harde/ als by voozbeeld Am, voo? Ap, dat is Ja. Sa- ving, 0002 Savik, een Mes. Hunne taal ontbreekt in 't algemeene de letters c, d, f, q, x. Daarenboven hebbenze veel dubbelde en onbekende consonanten / 't welk oozzaak is dat vccle van hunne woozden niet konnen gespelt wozden/ zoo als zy ze uitspreken. Dooz 't overige zijn hunne uitdzukkingen zeer natuurlijk en gemakkelijk en hunne constructien en zamenstellingen der woozden 300 fraai / keurlijk en regulier/dat men zoo veel van zoo een onbeschaafde angeletterde natie niet zoude verwachten. Hunne taal is zeer woozdenrijk / en van zodanigen kracht en nadruk/ datmen dikwyls ver[ 139 ]tegen staat om ze in de Deenfche overtebzengen/ maar ontbreekt daarentegen woozden/ om vreemde dingen uit te dzukken/ die bp hen niet in gebzuik zijn. Zp hebben een en ook veel-leedige woozden/ bat is te zeggen/ woozden van maar een fillaab/ en woozden van beel fillaben en de laasten zijn wel de meesten. Hunne woozden zoo wel nomina als verba, zelfstandige naamwoozden en werkwoozden/ wozden aan 't end gebogen/ dooz de terminatien of uitgangen te veranderen/ zonder artikelen of partikelen nodig te hebben/ als de Grieken en Latynen. De adjectiva volgen steeds de fubftantiva; doch de poffeffiva wozden by de nomina gevoegt/ als de Hebreeuwsche Suffixa of bpboezels/ komende dezelve mede in de buigingen met de Hebreeuwfche obereen. Ook hebben de naamwoozden alleen niet hunne Suffixa, maor de werkwoozden mede. Om de nieuwsgierigheid der Lezers te voldoen/ heb ik hier by gevoegt een lijst ban sommige woozden/ en een staaltje van derzelver zamenvoeging en buigingen.

	Enkelvoudig.	Meervoudig.	Dubbelvoudig.
	Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Het menschdom/	Innuk.	Innuit.	Innuk.
Een man/	Angut.	Angutit.	Angutik.
Een vrouw/	Arnak.	Arnet.	Arnek.
Het hoofd/	Niakok,	Niakut.	Niakuk.
Een oog/	Irse,	Irsit.	Irsik. [ 140 ]
De neus/	Kingak,	Kinget.	Kingek.
Het aangezicht/	Kinak,	Kinet.	Kinek.
De mond/	Kannek.	Kangit.	Kannek.
De tong/	Okak.	Oket.	Okek.
Een tand/	Kiut,	Kiutit.	Kiutik.
Een lip/	Kartlo.	Kartluit.	Kartluk.
Een oor/	Suit.	Siutit.	Siutik.
Een hoofdhair/	Nyak.	Nytkiet.	Nytkiek.
De borst/	Saekik.	Saekkirset.	Saekkirsek.
De pram/	Iviange.	Iviangit.	Iviangik.
Een schouwder/	Tue.	Tubit.	Tubik.
Een arm/	Tellek.	Tellit.	Tellik.
Een elleboog/	Ikusik.	Ikivtit.	Ikivtik.
Een hand	(dat zijn de vingers) is alleenlijk Pluralis.	Arkseit.
Een vinger/	Tikek.	Tirkerit.	Tikik.
Een nagel/	Kukik.	Kuket.	Kukik.
De buik/	Nak.	Nerset.	Nersek.
Een darm/	Innelo.	Inneluit.	Inneluk.
De dye/	Okpet.	Okpetit.	Okpetik.
De heupe/	Sibbiak.	Sibbirset.	Sibbirsek.
De knie/	Serkok.	Serkuit.	Serkuk.
De scheen/	Kannak.	Kannerset.	Kannek. [ 141 ]
Gen voet/ is alleentijk Pluralis.		Isiket.
Een hiel/	Kimik.	Kimit.	Kimik.

De samenboeging der tyooden met be pronomina poflefiva/ of boognaam wooden/ die een bezittinge te hennen geben/ gefchied alous;

	Enkelvoudig.	Meervoudig.	Dubbelvoudig.
	Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Een huis/	Iglo,	Iglut.	Igluk.
Mijn huis/	Igluga.	Igluka.	Igluka.
Hw Huis/	Iglut.	Iglutit.	Iglukit.
Zijn huis/	Igloa.	Igloëi.	Igluk.
Zijn eigen pups/	Iglune.	Iglune.	Iglugne.
Ons huis/	Iglout.	Iglovut.	Iglogut.
Hlieder huis/	Iglurse.	Ieluse.	Iglursik.
Hun Huis/	Igloaet.	Igloëit.	Igloaek.
Hun eigen huis/	Iglurtik.	Iglutit.	Iglutik.

De samenboeging ban Dat selve twoowd met pe bpe i iy- woegsele by de prepofities, mik en nik’, mit en nit, De- weike van mut en nut, pewwelkie tot en me ent ne; detuel- ke op of tegen Deteekenen/ gefebied alous;

[ 142 ]

	Enkelvoudig.	Meervoudig.	Dubbelvoudig.
	Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Cot het huis/	Iglomut.	Iglunut.	Iglugnut.
Cot mijn huis/	Igiumnut.	idem.	idem.
Cot um huis/	Iglungnut.	idem.	idem.
Cot zijn huis/	Igloanut.	Igloeinut.	Igloennus,
Cot zijn eigen huis/	Iglominut.	Iglominut.	Iglungminut.
Cot ons huis/	Iglotivnut.	Iglutivnut.	idem.
Cot ulieder huis/	Iglusivnit.	idem.	idem.
Cot hun huis;	Igloaenut,	Igloeïnut.	Igloaenut.
Cot hun eigen huig/	Iglomingnut.	idem.	idem.

Wat aaubelangt be twerkivoogden/ deselbe siin enkel of samengeffelts Daar ijn Lijf conjugaticn of buigingen / waar bp men een sesde ban afflaande tuoozden/ verba negativa, zou Konnen doen. Zp lueeten int gebeel maar ban deie tempora of tijden/ den tegentuoordigen / luggz fedenen/ en toekomenden/ en Gebben ses modi of wife sen/ naamlyk Indicativus/ te aanteijszende/ Interrogati- vus, de beagende/ Imperativus/ de gebiedende / Permifii- vus, de toclatende/ Conjun&tivus, de onderboegende/ en Infinitivus, de onbepaalde.

Oe hoorkeelten ban de enliele tuerkinoogten sijn ese5 be eerfie 3. Conjugatie of buiging eindigt in kpok, alg ermikpok, §p waft sich / aglekpok, bp feQaHft/ ens.

[ 143 ]De twede gaat uit in rpok, als mattarpok, hp out- Bleed zich aularpok, hp gaat op reis; Ajokarforpok, hp onderwijst.

De derde eindigt in pok/ waar vooz een klinkletter fromt/ als egipok, hp werpt weg; Ingipok/ hp zit ne- Der/ Akpapok, hp loopt.

De vierde heeft zijn uitgang in ok of vok, als pyok, hp ontfangt/ Aglyok, hp groeit / Aflavok, hp be- mint.

De uitgang van de vijfde is au, als arfigau, hp ge- lilit angekau, hp is groot/ enz.

De zesde conjugatie van de verba negativa gaat uit in ngilak, als ermingilak, hp wascht zich niet mattengilak, hp outkleed zich niet pugilak, hp ontfangt niet; egingilak, hp werpt niet weg/ enz.

Buiginge van een werkwoozd dooz een doenden perzoon volgens de eerste conjugatie in kpok,

Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Hy wascht zich.	Zp twee wasschen zich.	Zp wasschen zich.
Ermikpok.	Ermikpuk.	Ermikput. [ 144 ]
Wy twee wasschen ons.	Wy wasschen ons.
Ermikpunga.	Ermikpoguk.	Ermikpogut.
En Wascht u.	En twee Wascht u.	Epl. Wascht u.
Ermikpotit.	Ermikpotik.	Ermikpose.

Duidinge van een Werkwoord doon een sydenden persoon volgens dieselve conjngatie.

Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Ermikparma.	Ermikpantinga.	Ermikpantiga.
Wy wascht mp	Zy twee wasschen mp.	Zy wasschen mp.
Ermikpanga.	Ermikpainga.	Ermikpanga.
I wasch hemt.	Wytwee wasschen hem.	Mp wasschen Gem.
Ermikpae.	Ermikpaek.	Erinikpaet.
Op wascht Gem.	On twee wascht hem.	Opl. wascht hem.
Ermikpet.	Ermikpartik.	Ermikparse.

Indicativus Presens.

Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Th wascht u.	My twee wascht u.	My wasscht u.
Ermikpaukit.	Ermikpautikit.	Ermikpaeutigit. [ 145 ]
Ermikpatit.	idem.	idem.
Ermikpautigut.	idem.	Ermikpausigut.
Ermikpatigut.	idem.	idem.
Ermikpase.	idem.	idem.
Ermikpause.	idem.	idem.
Ermikpaka.	Ermikpauvut.	idem.
Ermikpei.	Ermikpatik.	Ermikpase.
Ermikpatit.	Ermikpatik.	Ermikpeit. [ 146 ]
Ermingilak.	Ermingilek.	Ermingilat.
Ermingilanga.	Ermingilalguk.	Ermingilagut.
Ermingilatit.	Ermingilatik.	Ermingilase.

De negativa wozden op dezelve wijze als de affirmativa boog de perzonen gebogen;

Singularis.	Pluralis.	Dualis.
Ermingilanga.	idem.	idem.
Ermingilautinga.	Ermingilautinga.	Ermingilatisinga.

Op dezelve manier wozden alle de verba gebogen/ hebbende de præterita, verledene tijten en futura tocko- mende tijden / dezelve bpbocgzels als de presentia of te genwoozdige tijden.

[ 147 ]Mangaande de zamengestelde woozden/ verba compofita, dient te wozden aangemerkt dat bermits hunne hulpwoozden zeer weinig zyn / zp in derzelver plaats gebzuik maken van verscheide particula's, makende dus zamengestelde woozden/ zonder dat echter die particula's ooit alleen gebzuikt wozden/ of van eenige bererkenis zijn. Dooz deze zamenvoeging of connexie veranderen de enkele woozden/ verba fimplicia, huume conjugatien, tp voozbeeld;

1. Als zp willen zeggen/ de gewoonte hebben om iets te doen, of dikwyls iets doen, zoo geschied de zamenvoeging albus; het enkel woozd Erminpok, hp wascht zich / wozd dooz zamenvoeging gemaakt ermingarace, hy wascht zich dikwyls of heeft de gewoonte / van zich te wasschen; ban Kieavok, hp built Kieillarau hy huilt dikwyls/ en van Aularpok, hp gaat van huis / aulararau, hp gaat dikwyls van huis.
2. Wanneer zp willen zeggen; komen om iets te doen, 300 gaan de woozden dus uit; Ermigiartorpok, hp komt om zich te wasschen; aglegiartorpok, hp komt om te schzüven/ en dus in alle andere zamenstellingen.

Edoch daar zijn niet alleen woozden die met eene particula in zamengevoegt / maar zomtyds zijn 'er wel twee / dzie of meer particula's bp het verbum ge[ 148 ]boegt/ wanneer zu een langen zin willen uitdzukken. Om die reden ondergaan de woozden en particula's ona eindig veel veranderingen en verwisselingen/ wozdende daarvan slechts eenige woztelletters behouden / en de overigen weggewozpen en t'eenemaal verloren / of booz andere verwisselt. Bp voozbeeld / Aulifariartora fuarpok, hp maakt haast/ om uit vischen te gaan; hierin zijn dzie werkwoozden zamengevoegt/namentlijk / Aulifarpok, hp vifcht / Peartorpok, ergens omgaan/ en Pinnefuarpok, hp maakt haaſt. In het woozd Aglekkinniarit, tracht gp om beter te schijven/ vind men ing gelijks een dziedubbele zamenvoeging vooz eerst aglekpok, hp fchepft; 2. Pekipok, hp verbetert/ en 3. Pinniarpok, hp tracht/ waarvandaan komt het woozd Aglekkinniarpok, hp tracht beter te schijven en in imperativus, of gebiedender wpze / Aglekkinniarit, alg boven.

[ 149 ]

HET
GELOVE,
EN HET
GEBED ONZES HEEREN,
In de Tale der Inboorlingen overgezet.

ARTIKEL I.

OPerpunga Gud-mun Attatavnut, ajuakangitsomut, killagmik nunamiglo Sennarsomur.

ART. II.

Operpunga Jesus Christusmut, Ernetuanut, Nallegautimut, Annersamit helligmit pirsok, Niviarsamit Mariamit erniursok; anniartok Pontius Pilatus-mit; Isektitaursok, tokkorsok, illirsorto, allernum akkartok. Ullut pingajuane tokkorsonit makitok; Killangmut Kollartok; [ 150 ]Angume Gub tellerpiet tungane ipsiarsok; tersanga amma tikiytsomaryok, umarsullo tokongarsullo auiksartitsartorlugit.

ART. III.

Operpunga Gub Annersanut, opertokartoniglo nuname: Innungliglo helligniglo illegeinik, synderronermiglo, Timiniglo umaromartonik, tokkorsublo Kingorna tokkoviungitsokartomik. Amen!

 

Nallekam Okausia.

Het Gebed des Heeren.

ATTAVUT killangmepotit, akkit usorolirsuk; Nallegavet aggerle; pekorset Killangme nunam etog tamaikile: Tunnisigun ullume nekiksautivnik; pissarauneta aketsorauta, pisinggilaguttog akectsortivut; Ursennartomut pisitsaraunata; ajortomin annautigut: Nallegauet, Pisarlo, usornartorlo pigangaukit isukangithomum. Amen.