Nieuwe Tijdinghen/1620/1 december
| ← 28 november 1620 | Seeckere Particulariteyt ende Conditien van de Stadt Praghe, soo deselve ghebrocht is onder de Ghehoorsaemheyt van zijne Keyserlycke Maiesteyt
[Nieuwe Tijdinghen], Boekje Cc-Dd, [dinsdag] 1 december 1620 |
SEECKERE
Particulariteyt ende Conditien
van de Stadt Praghe, soo deselve ghebrocht is onder de Ghehoorsaemheyt van zijne
KEYSERLYCKE
MAIESTEYT.
Overghesedt wt de Hooch-Duytsche sprake in onse Nederlantsche Tale. Nv eerst Ghedruckt den 1. December. 1620.
_Bucquoy%27s_army_besieging_a_city.jpg)
T’Hantwerpen, By Abraham Verhoeven, op de Lombaerde Veste, inde gulde Sonne. 1620.Met Gratie ende Privilegie.Cc.
Geſchreuen vvt den Beyerſchen
Velt-legher den 8. Nouember, ende vvt de Stadt Praghe den 9. Nouember 1620. ende den 10.
WT mijne voorganghene Jonste schrijven van den 3. ditto, heeft V.L. te vernemen gehadt, wat hun tot heden Dato is verloopen, ende hoe dat de 600. Proviandt ende Munition wagens in onsen Legher waren aen ghecomen, waer op zijn Doorl. Hertoge Maximiliaen in Beyeren &c. als oock den Conte de Bucquoy den 4. ditto zijn op ghebroken, haren wech nemende recht op Prage toe, doch deden eerst het Stedeken Laumb op eysschen, d’welck hem inder haest onder des Keysers gehoorsaemheyt heeft ouer ghegheuen, naer dien den vyant daer by ligghende (oock den Pfalts-Graeff [ 4 ]oft vermeynden Coninck, in eyghen persoone hem aldaer bevindende) onse op breken ghemerckt, hebben sy oock desghelijckx aen ghevanghen met gantscher macht inder haest te marcheren naer Praghe, van meyninghe ons den pas te ondergaen, ende af te snijden, oft ten minsten voor ons tot Praghe in te comen, wy hebben hem ghelijck wel soo sterck naer ghesedt, dat wy den 7. ditto hebben zijn Arriere Guardia gheraeckt, oft by ghereyckt, ende by aldien dat den Conte de Bucquoy, soo als doen die Avant-guardia hadde vroech, ende by tijts aent marcheren hadden gheweest, soo hadden wy sonder twijfel dien dach een onsienlijcke Victorie becomen) Dan even wel, ettelijcke onser Auantguardia van den Hertoge 200. Honghersche Ruyters in een bosken betrapten, alle omghebrocht, ende 28. waghens met Ammonitien ghenomen en becomen hebben.
Den selvighen gantschen dach zijn wy in Armis ende beyde Leghers maer een Musquetscheut van den anderen gheleghen: ende den selvighen nacht is onse Ruyterije int vyants ende Hongarisch Quartier ghevallen, ende die selue inde vlucht ghejaeght, ende 300. verslaghen, ende de Vlecke oft Dorpen in brant ghesteken.
Den 8. ditto zijn wy 4. uren voor den dach op ghebroken, ende hebben den vyant onghevaerlijck een [ 5 ]mijle van Prage aengetroffen, des middaechs voor den noen ontrent ten thien uren, de welcke hem op eene bequame plaetse tamelijck verschanst hadde, ende hadde oock zijn grof gheschut teghen ons gherecht, alsoo dat wy het voordeel van eenen heuuel niet ghehadt en hadden, hy soude ons daer mede merckelijcke schade ghedaen hebben, onse Ruyterije onderhiel haer euen dapper met schermutseren, tot dat het Voet-volck, principael die van Bucquoy sterckelijc aen mochten comen, ende quamen hert aen gedronghen, met Coragie van de Cappiteynen ende Bevelhebbers, de welcke men doen na dander alle in slach oorden brocht, daer mede den tijt verliep tot op dry uren naer middach. Doen begosten zy gelijcker hant den vyant aen te grijpen, de welcke wt de Schantsen voor d’eerste groote schade dede met zijn Haech gheschudt, onder ons lieden, maer ten mocht haer niedt helpen, maer wy werden hun ten lesten te sterck, ende dronghen niet alleen sonder vreese in die Schantsen, maer ioeghen den vyant met ghewelt zijn grof gheschut af, d’welck 7. Veldt-stucken waren, het welcke alsulcken schrick onder haer ghemaeckt heeft, dat sy alle in de vlucht zijn ghecomen, een partije vluchten naer Praghe op, ende een partije nae den Thier garten oft Warande, alwaer hun die Cosaggen oft Poolsche Ruyterije nae ghesedt heeft, ende vele om hals [ 6 ]ghebrocht hebben, zijn met haer t’saemen inde Warande in ghedronghen, waer datter menighe doodt gheslaghen zijn van den vyant, die ghesalveert zijn, hebben haer op ghenade ende onghenade gevangen ghegheven: waer onder veele Adels persoonen gheweest zijn.
Den voornaempsten is den Oudtsten Sone van Prins Christiaen van Anhalt, met noch eenen Rhijn Graue, ende eenen Graef Slick, ende meer andere, daer hebben wy ettelijcke Vendels becomen, in desen Schermutsel, soo wel in den Velt-slach zijn verovert 24. vendels soo van peerden als voetvolck, de dooden en kostmen inder haest noch niet seker weten, men schadt die op vier duysent op die plaetse, men verstaet datter wel duysent int water ghesprongen zijn, ende verdroncken van den vyant.
Ick hebbe selfs die Corpussen oft Lichamen 10. ende 12. ouer oft op den anderen allomme met mijn ooghen sien doot liggen in die warande, soo leyt ooc het veldt, op de zijde van S. Laurentiusberch oock de straete van den Wijssenberch vol doode Hungheren.
Ons volck is op een scheue weechs by de Stadt gherendt, alwaer zy vele verslaghen hebben, soo haer heele in Praghe meynden te salueren, ende hebben daer wel 800. waghens met Bogagien ende Ammo[ 7 ]nitien becomen, onder packen ende sacken dieder seer gherooft zijn heeftmen den Cousebant le Giartiere ghevonden, soo die den nieuwen Coninck gedragen ende aen ghehadt heeft van de Oorden van Enghelant, hoe dat met hem af ghegaen is en weetmen niet ghewis, het was eenen vreesselijcken Slach, veel van onse Ruyteren, ende Cosagghen hebben 6. 7. 8. 10. peerden aen de handt ghevoert, soo zy die Hungeren ende Bohemen af ghenomen hebben, ende doot gheslaghen.
Onder de Hooftlieden soo sy haer cloeckelijck van onser zijden ghedraghen hebben, is de voornoemde gheweest den ouersten C. Kfratz, ende den Baron van Pappenheym, zijn dootlijck verwont gheworden, onder t’voetvolck heeft hem wel gedragen Capiteyn Hopman Bour, de welcke met zijn Wirtsburghers Regiment hem cloeckelijck droech.
Onder des Graven van Bucquoy volck hebben die Napolitanen de eere in gheleyt, ende behaelt, ende de Poolsche Cosagghen de welcke in den vyant in de vlucht de meeste schade gedaen hebben. Don Baltasar dede oock zijn devoir met het volck.
Van onse Cappiteynen zijnder vele verwont, dan luttel ghestoruen, alleen den Heere ende Cappiteyn van Meggau, Maer den meesten prijs is toe te schrijven onsen Hertoghe van Beyeren, soo hy d’eerste ende [ 8 ]de leste is gheweest, met goetheyt ende strafheyt die Soldaten te vermanen. Want eer de Bataillie oft Slach soude aen gaen, te voren was by zijn Doorluchtighe Hoocheyt ghecomen een Gheestelijc Persoon, van grooter Qualiteyt, de welcke een Overste was van de Orden diemen noempt de los Calſos, ende brocht aen den Hertoch van Beyeren een bloot sweert, d’welck hy hem presenteerde ende schonck van weghen zijne Heyligheyt den Paus van Roomen ende badt den Hertoch toch het selve te willen aenveerden, ende dede daer by een schoone beweechlijcke Oratie oft Vermaninghe, als datse niet en twijfelden Godt den Heere soude de victorie verleenen (ghelijck Godt loft ghebeurt is) want het eene rechtveerdighe sake was, waer vore zy oorloghen, ende dat het was ter eeren Godts, ende tot welstandt van de gheheele Christenheyt, ende tot voorderinghe van het Heylich Catholijck Apostelijck Roomsche Gheloove, ende om te moghen wederstaen de Wreetheydt, ende Tyrannije van den Erf-vyant den Turck, de welcke de Rebellen versocht hebben tot haerlieder Assistentie, ende int Lant te brenghen, tot verderffenisse der gheheelder Christenheyt, ende voor d’eerste het vergieten van soo veel Hooch-Loffelijcken Hooch-Duytschen Christen Bloets, ende te niet te brengen het Edele, Hooch-loffelijcke Huys van Oostenrijc etc. [ 9 ]
Den Grave van Bucquoy was cloeck in de were van het volck in Orden te stellen, ende aen te voeren hem altijts presenterende aen den vyant, men verstont dat hy een schampscheut aent been hadde, maer niet te bedieden, was cloeck by de Soldaeten, want sonder den Hertoch van Beyeren, ende Grave van Bucquoy de saecke in twijfel soude gestaen hebben, want ses duysent Hongheren van den vyant, alles lichte peerden, ons eerste abordeerde.
Onse Leghers deylden haer in dry deelen, ende dreuen de ses duysent Honghersche peerden soo dapper te rugghe dat de selue door haere Infanterie d’weers door dreven, ende scheurden de slachoorden van haer voetvolck, waer ouer des vyants legher in groote Confusie quam.
Den nieuwen Ghepretendeerden Coninck wert tweemael ghesien int Legher onder eenighe troupen Musquettiers vande Infanterie.
Als men die verslaghen gheuanghen ende Gedisvaligeerde soude alle te samen rekenen, soo schatmen den vyant ouer de helft van zijnen Legher verloren heeft, soo hy op 20. duysent mannen gheexstimeert is.
Men verstaet nu datter ouer de 200. Edelen ghevanghen zijn, ende veel doodt gheslaghen, ende wel 4000. Soldaten ghevanghen zijn, van onser zijden [ 10 ]tusschen de 2. ende 3. hondert doodt.
Die van de cleyne zijde van Praghe hebben heden noch een Suplicke aen onsen Hertoghe ghesonden, met vermeldinghe dat alle Sub vtraque, oft Calvinisten daer wt ghevlucht waren, ende over de brugghe in die groote Stadt verloopen, baden zijn Doorluchticheyt, dat hy doch wilden in de Stadt in comen, ende de ouerbleven arme Catholijcken haerder ontfermen ende beschutten, d’welck zijne Doorluchticheyt beweechde.
Daer op dede den Hertoghe omblasen met trompetten ende schickten alle de waghens ende bogagien naer de kleyne stadt, alwaer wy (Godt lof) desen neghensten ditto zijn in ghetrocken, ende hebben ons quartier in die Stadt ghenomen.
Die van de andere zijde hebben een Suplicke (wt den naeme van eenighe Enghelsche, soo haer voor Ambassadeurs van Enghelant wt gheuen) aen onsen Hertoghe, gheschickt om een Treuis oft Peys oft Accoort te proponeren, wat daer wt volghen sal, is noch onbekent, wt Praghe den 9. Nouembris 1620.
Den 10. Ditto wt Praghe.
Doen den Hertoghe van Beyeren op de cleyn sijde van Praghe in trock oft rede, soo treede hy voor het Cappucinen Clooster af, ende dede in haer Kercke zijn Ghebedt met grooter devotien, ende dit gedaen [ 11 ]zijnde alsdoen trock hy naer t’Palleys van C. Poppel daer hy ghelogheert is.
Die van d’ander zijde hebben ettelijcke principael Heeren aen hem ghesonden, in sonderheyt eenen N. Poppel soo Landt-Hof-meester van den nieuwen gepretendeerden Coninck gheweest is, welcke met hem ghesproken heeft, ende doen sy af ginghen sach men de tranen haer ouer de wangen loopen, Door d’welc die van de oude stadt sonden terstont aen zijn Hoochheyt, biddende om 3. daghen respijt, d’welck hy niet en wilden avoyeren, iae gheen dry uren, ende dede terstont eysschen de sleutelen van de poorte, Die de selve sleutelen in bewaernisse hadde en wilde hem niet laten vinden, op d’welck den Hertoch hem stoorde, swoer dat hy hem soude op hanghen, in den welcken tijt hebbe de Walen de Petaerden gheset aen de poorte, ende sommighe zijn oock gheclommen op de vesten, waer ouer dat quam sulcken schroom in den vyant dat de Honghersche Soldaeten die haer daer binnen vonden wierpen haer in de Riviere de Elbe, verhoopten haer te salueren met swemmen, daerder wel duysent af verdroncken zijn, zijn Hoocheyt ginc voorts met de Victorie. Daer op soude haer de ander stadt oock op ghegheuen hebben.
Soo den Hertoch van Beyeren de Betaillie ghedaen hadde opt leste van de Bataillie viel met allen [ 12 ]de macht op Praghe, siende dat part vanden Vyant gheretireert was in de oude stadt, d’welck ghesien was van de Catholijcken deden langs eene sijde van de stadt den Hertoch in comen, terstont de resterende gauen haer ouer met het Casteel aen zijn Hoocheyt,
Men verstaet dat den Pfalts-Graeve met zijn Huysvrou ende Kinderen, ende alle voornaempste Heeren, Rebellen zijn naer Brandissz gevlucht, ende van daer voort te Lande wt.
Voorders van alles de sekerheyt, Pucten, Articulen ende Conditien oft Rechten en kan men soo haeft gheen recht bescheet schrijven, want niet alles op een ure oft twee te doene en is, dan men salt met den eersten verclaren, Godt hebbe lof van de goede Victorie, die Godt ons verleent heeft, Gheschreven wt Praghe den 10. Nouember 1620.
FINIS.
[ 13 ]
Chronographicum.
Aliud.
Aliud,
Aliud.
Aliud,
Aliud.
_p_7_ornament.jpg)
De Priuilegie van onſe Ghenadighe Princen.
D’ander inden Secreten Rade gedaen den vj. Meert 1620.
OnderteeckentD. Gottignies.