Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 28 december
| ← [ca. 16 december] 1620 | Waerachtich verhael ende beschrijvinghe vanden afgrijsselijcken ende bloedigen slach hoe die begost ende vergaen is voor Praghe, met allen de Particulariteyten. Ghetrocken wt de Brieuen van den Secretaris van zijn Exc. den Grave van Bucquoy
[Nieuwe Tijdinghen], Boekje Vv-Xx, [ca. 28 december] 1620 |
30 december 1620 [1] → |
Waerachtich verhael ende Beschrijvinghe vanden
Afgrijsselijcken ende Bloedigen slach
hoe die begost ende vergaen is voor Praghe, met allen de Particulariteyten.
Ghetrocken wt de Brieuen van den Secretaris van zijn Exc. den Grave van Bucquoy.Nv eerst Ghedruckt met Gratie ende Privilegie.
Addieu, Coninck sonder Landt.
T’Hantwerpen, By Abraham Verhoeuen, op de Lombaerde Veste, inde gulde Sonne. 1620.Vv.
_vignet.jpg)
VVaerachtighe beschrijvinghe van de slach hoe ende in vvat manieren die eerst begost ende volleyndt is voor Praghe. 1620.
DE Leghers van zijn Keyserlijcke Majesteyt ende zijn Doorluchtighe Hoocheyt den Hertoch van Beyeren, zijn vertrocken van Raconitz (al waer zy verwacht hadden een groot Convoy van Gheschut van den Hertoch van Beyeren) den 5. van de Maent Nouembris, ende marcheerden recht naer de Stadt Praghe.
Ende alsoomen den vyant in zijn plaetse liet ter sijden af, soo sochtmen de sake te beseyden met versekertheyt, want den vyant heen sterck was, waer ouer eenich achterstel was, ende om andere oorsaken ende oock om dat Monsieur de Tilly (die over het Legher van den Hertoch van Beyeren commandeert als Luytenant Generael) die veranderde de Oorden [ 4 ]die te voren waren, hy nam de l’Auantgarde oft voortocht, den Legher van zijne Keyserlijcke Majesteyt en cost niet eer in het Quartier komen, als in den midder nacht.
Den vorighen dach was van ghelijcken, want de bogagie van den Hertoch van Beyeren was soo groot principael om datter noch 500. waghens van Convoy waren by komen, soo datter eenighe Trouppen van des Keysers Leghers noch niet ghearriveert en waren, van voor des anderen daechs smorghens ten vijf uren.
Ende om dat de Soldaeten een weynich souden refaischeren, soo en costmen op den staenden voet niet ghereet wesen, gelijckmen wel voorgenomen hadde.
Die van den Hertoch van Beyerens volck trocken eerst op, ende creghen den vyant int ghesichte, ende alsoo den Leger van de Keyserlijcke Majesteyt hadden de Arriere Garde, soo werter halte oft stilte ghehouden, alsoo datter dien dagh niet wt gherecht en wert.
In den nacht kreegh zijn Excellentie Graef van Bucquoy advis als dat den vyant marcheerden, waerom by in alder Diligentie sont oft depecheerde den Colonel Gauchie, met vijf hondert peerden, ende duysent Musquettiers, om van achter den vyant in den steert te smijten. [ 5 ]
Ende in den morghenstont soo arriveerden Colonel Gauchie met het volck int Quartier van den vyant, vont de Hongerschen in een bosken, waer dat hy onder sloech, waer datter eenighe honderden werden doot gheslaghen, ende de reste namen de vlucht, waer ouer den Colonel hun Quartier dede in brant steken.
Ende also zijn Excellentie Conte Bucquoy goet vont datmen den vyant soude in alder haest vervolghen, soo werter ordre ghegheven dat de twee legers des snachts souden vertrecken, ende marcheren in alder diligentie oft haesten soo veel het moghelijck waere om den vyant te attrapperen, d’welck was den 8. Nouember des smorghens vroegh, alwaer men den vyant int ghesicht kreegh, die ghelogheert was op een hoochte (de welcke teghen onse Leghers aensach) alwaer hy hadde de rechter hant, waer dat hy ghemaeckt hadde een cleyne Schansse, besedt met twee Velt-stucken, waer dat qualijck was aen te komen om oorsake wille, van den grooten moras die daer ontrent was.
Achter zijn schouderen oft Rugghe hadde den vyant een Hof oft stercke plaetse rondtomme in zijne Mueren, d’welck ghenoempt was de Sterre.
Op de slincker hant was een ander Schansse ghemaeckt maer lach platter int Lant ende open.
Men moet hier bemercken in welck borstwerin[ 6 ]ghe, oft beshansinghe den vyant ghecampeert was oft besloten, was een plaetse af hanghende, steyl afgaende in een andere Valleye die soo groot niedt en was, de welck oock van gelijcken was afdeysende tot aen een kleyn Riuiere oft loopende waterken, waer datmen niet ter sijden af en kost marcheren met den Legher van den Hertoch van Beyeren, van alleenlijck ouer een brugghe.
Doen begost men den vyant heel te ontdecken, waer datmen niet verder af en was als ontrent een halve mijle, ende dat was by een Dorp.
Sijn Hoogheyt den Hertoch van Beyeren, ende zijn Ex. den Grave van Bucquoy, met veel andere Princen, Cornels, ende Bevel-hebbers hielen Crijschraet, hoe ende in wat manieren datmen de saeke ten besten soude moghen aen legghen om den vyant aen te tasten, want hy sterck in sijne Forten ende Plaetsen beschanst lach, ende oock om het volck te sparen soo veel men kost, ende den vyant afbreucke te doen.
Waer ouer quam den Eeerweerdighen Heere Pater Dominicus gheboren van Calatajud in Arragonien, van de Oorden des Carmes Deschaulx, dat is de ongeschoeyde oft barvoetsche Oorden (de welcke een Religiux goet van leuen is ende van grooter reputatie van wegen zijn Heyligheyt, de welcke over eenighe maenden te voren hadde gebrocht een sweert [ 7 ]aen den Hertoch van Beyeren van weghen zijn Heylicheyt, d’welck sweert ghenoempt wort L’espade de lo Spiritu Sancto, de welcke hem selver in persoon quam presenteren aen zijn Hoocheyt, wt zijnen eyghen vrijen wille, oft noch meer door het ingeven van den Heylighen Gheest, ende seyde in het Italiaens, in den naeme Godts, ende allen Godts lieve Heylighen, waer ouer datmen nu celebreert ende den dienst doet van de Octave van allen de L. Heyligen, men behoorden den vyant aen te tasten, ende te slaen, ende voorseker Godt den Heere sal ons de victorie verleenen, etc.
Waer over son Alteze, zijn Exc. den Grave van Bucquoy, ende de andere Bevelhebbers, hun herdt soo ontsteken wert met Coragie door het spreken ende vermaninghe van desen R. Pater Dominicus, dat sy niet en twijffelden oft Godt Almachtich, waer sy op betrouden soude de Victorie verleenen, alst ghebeurt is.
Terstont den Grave van Bucquoy was van sinne datmen de twee Armeyen oft Leghers soude in Bataille stellen, d’welck oock ghedaen wirdt, ende datmen soude besichtighen den wech op de rechter handt, ende de slincker handt, d’welck bequaemste soude moghen wesen om den Vyandt aen te tasten, ende te bespringhen. [ 8 ]
Monsieur de Tilly (de welcke is van het Edele Huys de Serclaes tot Brussel,) ginck ordonneren de Esquadrons in de leechte van het Dorp, die gedaen zijnde, waer ouer hy terstont marcheerden recht toe recht aen naer den Vyant, ende alsoo hy ghepasseert was de Brugghe ouer t’water met een Regiment voetvolc gaf terstont op den vyant vier, dwelc den vyant oock dede, waer ouer hy groote schade van den vyant lede onder sijn volck, ende hadde den vyant opt’ stuck wel gheledt oft toe ghesien, hy soude dat Regiment tot sijnen wille altemael vernielt ende wel verslaghen hebben.
Monsieur de Tilly dit bemerckende datter scherp afliep, sont terstont naer de Grave van Bucquoy, als dat hy soude comen in alder haesten, ende volck senden, want hy alreets aen den Vyandt was, ende soude te swack vallen, want hy omcingelt was van den Vyandt.
Den Grave van Bucquoy siende het dangier daer Monsieur de Tilly in was met zijn Reghimendt, namp terstont de rechter handt den wech af al waer gheenen quaden wech en was, om den vyant te aborderen, ende ter middeler tijt alsoo passeerden den heelen Legher van den Hertoch van Beyeren ouer de Brugghe.
Maer alsoo dit te doen was aen de slincker hant, [ 9 ]ende onder den vyant, soo wast ghewelt ende tijdt, dat den Legher van den Keyser den goeden wech liet, die hy te voren ghenomen hadde, ende vervolchden de slincke handt, waer ouer t’gheschut van den vyant begost te spelen, ende groote schade dede, maer daerom en lietmen niet te auanceren.
Het tweede perijckel datter was, dat was, dat den Graue van Bucquoy moesten den vyant aen tasten met ghewelt sonder te hebben eenighe aduantage oft voordeel, ende oock datmen niet en kost ontdecken, oft sien in wat maniere hy zijn volck in Bataille gestelt hadde, oft wat fortificatie, Trencheen, ende Borst-weringhe hy ghemaeckt hadde, oft voor hem lach, oft noch wat afbreuck datmen soude eerst connen doen in zijn hoochte oft retraite, met de twee leghers, soo datmen niet en kost voorderen, dan met schieten van Gheschut ende Musquetten, ende daer door veroorsaecken de desordre onder haerlieden, het welck haerlieden verlies altemael gheweest is, want wy namen de advantage van den wint dat den vyant den wint teghen kreegh, ende den Roock int gesichte den vyant was ons pladt voor de handt, soo dat wy niet en costen retireren, oft ten ten soude moeten zijn hebben met merckelijcke schade.
In welcker voegen dat den Grave van Bucquoy gheresolveert was den slach te leveren op een ander [ 10 ]maniere, als hy te voren wel hadde ghemeynt, ende namp voor den vyant te beproeven, ende aen te tasten met vier bataillons, oft vier Slach-oorden Voetvolck, ende een menichte peerden alles van 15. dick, de welcke de Infanterie secondeerden ende faveur deden, aen de reste van den Legher, de welcke gecommandeert werden niet te rueren tot naerder Commandement.
Den Grave van Bucquoy was van Intentie, waert sake dat den vyant niet wt en quam wt zijn Squadrons oft plaetse, dat forte en gewelt was de Schansse op de rechter hant in te nemen, op de zijde van de Leghers, ende soo hy wt quame soude wesen tot onsen voordeele, alsdan soudemen connen slaen hebben, met de Leghers in platte velt.
Ten lesten men dede marcheren allen de bataillons oft Slachoorden recht teghen den vyant aen, waer ouer men advanceerden met eenighe Esquadrons peerden, ende hoopen voetknechten, de welcke met sulcken ghewelt aen vielen datse den vyant in desordre creghen.
De Cosagghen deden wel hun devoir aen d’ander zijde op de Cavaillerie van de Hongherschen peerden die begosten in de Riuiere de Moldau te springhen.
Maer terstont dedemen marcheren de heele macht van beyde de Leghers, de welcke soo furieuselijck in [ 11 ]den vyant smeten, dat de eerste moesten achterwaerts wijcken, ende hun gheschut verlaten, datse het selue niet meer en kosten ghebruycken, ende begosten te loopen, men dronck soo gheweldich voorts met een resolutie, op den eersten punckt van den vyant, als datse t’ghewelt niet meer en kosten wederstaen, ende liepen teenemael in disordre.
Den principalen slach begost tusschen tweelf ende een ure, op den middach, rechts naer een ure, ende duerden in de afgrijselijcke Furie meer als een halff ure, in sulcker manieren datmen niet en kost segghen wie dat het beste hadde oft de victorie toe quam, den Graef van Bucquoy riep al Coraggie, Victorie, Victorie.
Al datmen verstont was al slaet doot, slaet doot, ende datmen krijghen kost met de wapen in de hant wert doot ghesmeten, oft daermen by kost komen, daer was sulcken ghevecht ende gheschreeu van schieten, trommelen ende trompetten datmen en hoorden oft en sach.
Daer waren 14. Vendelen van den vyant die vertrocken hun terstont in een sterck Casteel oft Hof van plaisantie, rontomme bemuert ghenaempt het Parc oft Sterre, dat achter hun was, daer de Officieren, ende principael Bevel-hebbers van den vyant op waren, ende die werden meest in ghenade genomen. [ 12 ]
Dit ghedaen zijnde, een deel van den Legher van des Keysers volck, den seluen auont, gingen logeren onder de Vesten oft Mueren van Praghe, ende ten was gheen noyt yevers voor te sorghen, dan alleenlijck om te beletten dat de Soldaten binnen Praghe met de furie niet en vielen om alles te vermoorden, datter was, want de Walen begosten de Stadt te beklimmen des snachts, in den morghenstont den 9. Nouember, men coste qualijck op houden om den grooten buet wille die in de stadt was.
Men heeft ghekreghen in den Slach thien stucken Gheschuts, groote menichte van Cornetten, Banieren, ende Vendels, veel ghevanghenen Officiers van Qualiteyt, den Graef Palatin, met zijn principaelste Rebellen retireerden hun in de oude Stadt van Prage ende in den nacht namp de vlucht, alsoomen verstaet naer Slesien.
Deze plaetse daer de bataillie gheschieden, is de selfste plaetse alwaer de Rebellen in het vorige Jaer haeren nieuwen Ghepretendeerden koninc ontfinghen, ende alwaer zy hem groote eere bewesen, met tournoyen ende andere spelen van Triomphe.
Den Nombre die doot zijn bleuen op de plaetse, van den vyant is meer als vijf duysent, waer onder waeren 2 Regimenten Moraviers, de welcke te prijsen waeren, want hielen de Campagne langhen tijt [ 13 ]met vechten, maer tot verlies van hun leven, want werden alles doot gheslaghen.
Een Regiment van den oppersten Zubna van de Rebellen, de welcke waren duysent Peerden, deden hun devoir oock dapper dan werden meest verslagen.
Bouen dien soo verdroncker meer als duysent vijf hondert te peerde alles Hongheren, de welcke van de Cosagghen in de Moldauw werden gheiaecht, die haer met swemmen meynden te salueren, in de Riuiere die door Praghe loopt.
In de oude stadt van Praghe waren vier duysent Soldaten de welcke hun ouer gauen tot dienst van den Keyser.
Van de sijde van des Keysers Leghers, ende den Hertoch van Beyeren, zijnder voor d’eerste gebleuen ontrent vier hondert mannen, waer onder was den Generael Quartier-meester Carathy.
Den Cornel Meggauw, den Baron van Petersem ende den Heere de Dompre, Cappiteyne van peerden, Le Seigneurs de Villers, ende Machure, Cappiteynen van Voetvolck.
Den buet diese kregen van dese Victorie was wonderlijck groot, Eenen Soldaet van de Walen vont den Cousebant van de Oorden van Enghelant, die den Pfalts-Graue aen gehadt hadde, de welcke geschoncken wert in de handen van den Hertoch van Beyeren. [ 14 ]
Den outsten Sone van den Prince van Anhalt, van de Rebellen is gheuanghen gheworden van den Coronel van de Walen Don Guillielmo Verdugo, de welcke niet minder en eyscht oft en begheert voor Ransoen van zijnen gheuanghen als vijftich duysent Croonen.
Binnen Praghe heeftmen gheuonden de Coninclijcke Croone van Bohemen, de principale persoonen vant Coninck-rijck die zijnder met veel Ouer-Hoofden van de Rebellen, met den Sone, ende de Huys-Vrouwe van den Graef de La Tour, ende andere Noblesse.
Sedert dese Victorie, ende in nemen van de stadt Praghe isser noch verouert de Stadt Laun, Slaun, Raconitz, Satz, Cottembergh, Brandais, Bemisproot, Carelsteyn, dewelcke zijn alles ouer gegeuen, ghelijck Praghe oock ghedaen heeft, mits behoudende de Borghers haer leuen ende goet sonder moorden.
De reste van de Ouerste tot Justicie, Misericorde oft Gratie, alsoo het zijne Keyserlijcke Majesteydt sal believen te doen in Gherechtigheyt, Godt hebbe Lof van de Victorie.
FINIS.
Aenwijsinghe van de plaetsen hoe dat den slach was, met allen de quartieren alsoomen den aenval dede, ende den vyant aenghetast werdt ghelijck het wtwijsen is van de plate alles gheteeckent me Letteren vanden A.B.C.
FINIS.
Met Gratie ende Priuilegie.