Pagina:Album der Natuur 1854 en 1855.djvu/764

Uit Wikisource
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Deze pagina is niet proefgelezen

— 354 —

dat antwoord bleek te zijn de wereldberoemde bestuurder van de sterrewacht bij Gotha, p.a. hansen, de man die de wiskunde reeds zoo vaak als eenen tooverstaf had gebruikt, om, met een boven- aardsch vermogen , der schepping hare diepste geheimen te ont- wringen. Dit onderzoek van hansen was weder een pronkstuk van den menschelijken geest, en hoezeer het alleen door hem kan wor- den doorgrond, die jaren van zijn leven aan de beoefening der wiskunde wijden kon, heeft het, omtrent de beweging van ligcha- men in het algemeen , die aan den invloed van de aantrekking en de beweging der aarde onderworpen zijn, een aantal treffende uit- komsten opgeleverd, die ligtelijk onder het bereik van elks bevat- ting gebragt kunnen worden. Had ik immer reden om de beperkt- heid der ruimte te betreuren, over welke ik beschikken mag, ik heb die nu vooral, daar zij mij verbiedt van de uitkomsten door hansen verkregen een verslag te geven. Er blijft mij nog zoo veel belangrijks , dat meer regtstreeks tot mijn onderwerp behoort , te vermelden overig, dat ik zelfs daarvan een goed gedeelte zal moeten terughouden , om de mij voorgeschreven grenzen niet te buiten te gaan. Ik moet echter van twee, door hansen ontdekte, oorzaken gewagen, door welke zich de schommelvlakte eens slin- gers verplaatsen kan. De eene is eene wentelende beweging van het gewigt des slingers om den draad, aan welken het is opge- hangen, en door welke de schommelvlakte ligtelijk meer verplaatst kan worden , dan door de wenteling der aarde. De andere ligt in den draad, waaraan de slinger is opgehangen. Is de draad niet volkomen homogeen, is zijne doorsnede niet overal volkomen cir- kelvormig, of is hij, bij zijne klemming aan het ophangpunt, eeni- germate zamengeperst , zoo zal hij zich niet in alle rigtingen even ligtelijk laten ombuigen , en daardoor moet men verschillende uit- komsten voor de verplaatsing van de schommelvlakte verkrijgen, naar gelang van de streek van den horizon , in welke men den slinger zijne schommelingen laat volbrengen. Op grond van zijne onderzoekingen, heeft hansen den vorm des slingers, door welke men de wenteling der aarde wilde zigtbaar maken , geheel en al afgekeurd. Men moet daartoe geenen slinger aanwenden , bestaande