B O R Y S T H E N E S
daer geweest heb, niets soodanigh sien gebeuren, oft gehoort dat het gebeurt is. Ick heb wel gesien dat de vrysters de vryers vrijden, en dat door dese middel bruyloften daer uyt voortsquamen. Maer 't ander is vol gevaer. Want een edele dochter uyt soo groot een geselschap te rooven, en sich met haer in't bosch te verbergen, vereyscht niet alleenlijck een geswinde loop, maer oock een goede kennis en overeenkoming met de dochter. Hier komt noch by, dat de boeren nu harder van hun Heeren gehandelt worden, en dat d'Adel daer de hooghste macht heeft verkregen. 't Is gelooffelijck dat dit toen aen de lantheden veroorloft heeft geweest, wanneer by de Polen de gene tot Koning wierdt verkosen, die in 't loopen alle d'anderen overtrof, en dit blootsvoets; welcke snelheyt van voeten by dese oude voor groote gaeuwigheyt, en het Rijck waerdigh wierdt geacht; als oft de voortreffelijckheyt van te heerschen, meer in de geswintheyt der voeten,dan in d'uytsteeckentheyt van 't gemoet bestondt. En hier uyt spruyt, nae mijn oordeel, dat tot noch toe de Poolsche edelen hun Koning, in de tijdt van sijn verkiesing, doen sweeren voor d'autaer, dat hy niemant van d'Adel, om wat misdrijf het oock is, uytgesondert om verraet tegen de Vorst, en tegen het Vaderlant, na de tijdt van vierentwintigh uren sal mogen vangen, om dat, nae mijn gevoelen, de genen, die seer snel konden loopen, by hen in hooge achting wierden gehouden. Men bemerckt dit noch in de snelloopende paerden; want sy, alle d'andere dingen in een paert overslaende, letten alleen seer nauw op de geswintheyt van dit beest, misschien hierom, om hun vyant, de rugh keerende, te achterhalen; en, van hun tegenstrever vervolgt, hem t'ontkomen. Eer ick dit verhael sluyt, sal ick noch een ander voorrecht, 't welck de Poolsche edelen hebben, verhalen, dat is, dat, als een edelman, aen eenigh misdrijf schuldigh, niet binnen de vieren-twintigh uren wordt gevangen, hy wel de straffe des doots ontkomt; maer dat hy echter, als sijn saeck bepleyt en afgedaen is, sijn goederen verlieft; en dat, soo hy niet uyt het Rijck wijckt, aen yder, wie't oock is, vryheyt wordt gegeven om hem te dooden, sonder dat eenigh inwoonder, op verbeurte van 't leven, hem mach verschuylen, oft eenige gemeenschap met hem hebben. Daer siet ghy by de Polen de strafheyt met vryheyt vermengt; 't welck het gene is, dat wy by dese gelegentheyt te seggen hadden. Dewijl wy 't gevry der boere-dochters verhaelt hebben, soo laet ons oock iets van hun feestdagen en bruyloften spreken.
Als de tijdt van de bruyloft genaeckt, soo wordt de jeught van wedersijden genoodight, aen de welcke belast wordt de magen van de bruydegom en bruyt ter bruyloft te nooden. Sy dragen, tot bewijs van dit ampt, een bloemkrans aen d'arm, en hebben een register van de gene, die sy noodigen sullen: sy gaen des daeghs voor de bruyloftsdagh, en twee in 't getal, van de welcke de voornaemste, een ring aen de hand dragende, het woort doet. Ick sal my hier niet verletten met te verhaelen, hoe veelderhande gerechten en dranck daer voortgebracht wordt; maer alleenelijck seggen, dat de bruyt, naer hun gewoonte wel opgetoyt sijnde, te weten met een lang kleedt, van blaeuw laken gemaeckt, dat tot op d'aerde hangt, en aen d'uyterste hoecken met walvisbeen uytgestreckt, en met boorden van sijde en wol gemaekt, verciert is, blootshooft, met een bloemkrans op 't hooft, en met uytgekemt hair tot op de schouders, van haer vader oft broeder, oft van iemant der naeste magen naer de kerck wordt geleydt, terwijl 'er op lieren, oft op een ruyspijp voor haer gespeelt wordt. Als in de kerck de samenvoeging geschiedt is, soo neemt de naeste van de bruydegoms magen haer by de handt, en leydt haer naer huys, terwijl het selfde gespeel voor haer heen gaet. Ick swijgh hier van de danssen, die gewoonelijck op dese bruyloften geschieden, en byna onse danssen en gewoonte overtreffen, en daer in sy voor geen andere volcken wijcken. Dit staet alleenlijck aen te mercken, dat vele naer 't huys, daer de bruyloft gehouden wordt, loopen, niet soo feer om aen de nieuwe gehuwden eer te bewijsen, als om te drincken en te suypen; 't welck seer gemeen by hen is, ja self in de tijdt, als sy hun kinderen hebben doen doopen. De Grontheer self geeft dan aen hen verlof van't'huys bier te brouwen, soo van gerst als van honigh, 't welck sy dan in overvloet indrincken: want in andere tijden is verboden eyge dranck in huys te brouwen, oft yder moet voor elck vat in het besonder sekeren tol betalen.
Als d'uur van dat de nieuwgehuwden te bedt sullen gaen gekomen is, soo nemen de vrouwen, die magen van de bruydegom sijn, de bruyt naer sich, en leyden haer in de bestemde kamer, daer sy haer de kleederen weder uyttrecken, ja oock het hemdt, en haer aen alle de leden besoecken, namelijck in't hair, in d'ooren, neusgaten, aen de toonen, en aen d'overige deelen van haer lichaem, om te sien oft'er oock iets,in bloet, oft root sap gedoopt, verborgen is; en indien'er iets dusdanigh gevonden wordt, soo sou de geheele bruyloft ontroert, en alles overhoop geworpen worden. Indien sy niets vinden, soo wordt de bruyt weêr gekleedt, en met een wit schoon hemt te bedt gebracht; en dan wordt de bruydegom geroepen, om by sijn bruyt te gaen slapen; en als de bruyt dus by haer bruydegom leght, soo wordt de gordijn door d'ouders toegeschoven. Terwijl dit geschiet,komt het grootste deel der bruyloftsgasten, met ruyspijpen en kroesen in de hant, al danssende ter kamer in; en de vrouwen klappen met de handen, terwijl men singt en springt, en dit soo lang, tot dat het huwelijck ten vollen voltrocken is. Indien ondertusschen de bruyt eenigh teecken tot danssen geeft, soo springen sy terstont alle, klappen met de handen, en beginnen met groot gedruys van nieuws te singen. D'ouders van de bruydegom staen ondertusschen gedurigh aen de sijde van het bedt, om te luysteren wat'er gedaen wordt; en, als het spel van de nieuwe-gehuwden uytgespeelt is, de gordijnen weder t'openen, en met
