gezondheid, der Europeanen en Amerikanen althans, gunstig heeft ingewerkt, dewijl op zekere tijden des jaars, als de rijstvelden werden droog gelegd, vroeger veel koorts voorkwam, wat thans niet meer het geval is.
Het drinkwater is, zegt men, te Shanghai zeer slecht. De nederzettingen der vreemdelingen liggen beneden de Chineesche stad, terwijl boven aan den Woosung en zijne kreken een groot aantal vlekken en dorpen gelegen zijn. Het rivierwater is dan ook zonder eenigen twijfel zeer onzuiver, rijk bedeeld met organische stoffen en producten van dierlijke en plantaardige ontbinding. Sedert vele jaren is hierop de aandacht gevestigd en is ieder op zijne hoede; de meest gewone zuiveringsmiddelen zijn: laten bezinken, volledig, en daarna het heldere water door Engelsche filters gieten, dit laatste alleen bij welgestelde blanken. Sommigen bezigen ook nog aluin, doch het juiste gebruik van dit middel is bij de meesten onbekend en wordt daardoor niet ten onrechte verdacht gemaakt, zoodat wij als aanbevelingsmiddel voor het water van eene der zuiveringsfabrieken zagen vermeld, dat geen aluin gebezigd werd. Het water, van een paar zuiveringsìnrichtingen afkomstig, is door ons geschikt geoordeeld om er eenmaal het waterruim mede te vullen. Van een goeden, frisschen smaak zijnde, kan het, wanneer voor en na gedistilleerd water, of water boven verdenking verheven, gedronken wordt, geen nadeel geven.
Sedert de aandacht van het publiek op het drinkwater gevestigd is, en er dus maatregelen tot zuivering genomen zijn, moet de gezondheidstoestand der blanke bevolking zijn verbeterd. Omtrent dien der gele populatie ontbreken alle gegevens.
De leefwijze der Europeanen in de handelssteden van China en Japan laat overigens veel te wenschen over. Onmatigheid in het gebruik van alcoholica, van drinkbaars in het algemeen, ongeregelde levenswijze, te rijkelijke en te samengestelde spijzen, daarbij het misbruik dat bij dranken gemaakt wordt van ijs, waardoor de maag te zeer wordt afgekoeld, — dit alles leidt in de eerste plaats tot primaire aandoeningen der eerste wegen, daarna tot slepende ziekten van den spijsverteringstoestel en eindelijk tot ondermijning van het gestel; vandaar dat onder de voorkomende ziekten rheumatismus en dysenterie eene groote plaats bekleeden.
Hierbij vergete men niet, dat bij velen der zich aan deze kusten nederzettende blanken, het lichaam reeds veel geleden heeft: het cosmopilitisme wordt niet verkregen, dan na eene groote reeks van somatische en psychische perturbatiën.
Shanghai is verder blootgesteld aan besmetting van elders. Hierop wijst
