209
rechtstreeks naar de verkoophuizen; de prijs der sigaren varieerde van 9 tot 40 dollars de duizend stuks. De andere fabriek werkt met 7000 vrouwen; ik meen dat er slechts twee fabrieken te Manilla zijn en dat die te Cavite niet meer bestaan. Een groot deel der gemaakte sigaren worden door de bewoners der Philippijnsche eilanden geconsumeerd; het was een voor ons zeer curieus gezicht, op den weg die duizenden vrouwen te ontmoeten, ieder met eene kolossale sigaar in den mond.
In de militaire stad brachten we een bezoek aan de Franciskaner kloosterkerk; in een langen hoogen gang kwamen we de monniken tegen, die een omgang hielden; de prior had de beleefdheid ons rond te leiden; een andere gang was geheel behangen met kolossale schilderijen, door de inlanders, Tagalen, geschilderd, veelal de Japansche martelaren tot onderwerp hebbende; ook zagen we twee voorstellingen van zeegevechten tusschen de Spanjaarden en de "heredos Hollandesos", alwaar deze dapper vuurden, doch natuurlijk bezweken voor de Spanjaarden, die slechts het kruis omhoog hielden. Nimmer zag ik zulk grotesque-naïf zoogenaamd schilderwerk.
De militaire stad en Binondo verschillen aanmerkelijk. In de nauwe straten van statige huizen en bij de vele kerken en paleizen der eerste was het kil en doodsch, zoodat we blij waren de goed onderhoudene poorten weder achter ons te hebben.
In Binondo was alles drukte en beweging; hier voeren de vreemde kooplieden en de Chineezen het hoogste woord.
Tusschen de baai en de militaire stad, en hare vestingwerken aan den waterkant, langs de kade aan den linker rivieroever, die zich ver in de baai verlengt (even als de kade van den anderen oever), bevindt zich het Patio, de wandelplaats van den beau-monde. Wij bezochten dit Patio, zijnde een grindweg, omzoomd door grasperken. Elegante equipages met schoone Spaansche dames vertoonen zich gewoonlijk alhier tegen zonsondergang. Wij troffen het Patio ledig.
Het Nederlandsche consulaat was deerlijk in de war. De consul bevond zich op Java, onderhands den heer F.H. Hens als zijn opvolger achterlatende. Deze heer was geassocieerd met den heer Eduard Boustead Jr., chef van een Engelsch handelshuis, welke ons ter tiffin noodigde, van welke beleefdheid wij een dankbaar gebruik maakten.
Tot de meestal ruime, luchtige woonkamers, zooals in de woning van den heer Boustead, heeft het zonlicht toegang door middel van vierkante, halfdoorschijnende, parelmoeraardige, dunne, vlakke stukken schelp, ter grootte van een vierkanten decimeter en kleiner; deze stukken schelp zijn gevat in hout en vervangen het vensterglas. Daardoor heerscht op het midden
