5
kende vlucht en daarmee aan het revolutionaire element in de vervallende feodale maatschappij een snelle ontwikkeling. Het tot hier toe heerschende feodale of gilde-bedrijf der industrie was niet toereikend meer voor de met nieuwe markten aangroeiende behoefte. De manufaktuur trad in zijne plaats. De gildemeesters werden verdrongen door den industrieelen middenstand: de verdeeling van den arbeid tusschen de verschillende korporaties verdween voor de verdeeling van den arbeid in de afzonderlijke werkplaats zelf.
Maar steeds groeien de markten aan, steeds steeg de behoefte. Ook de manufaktuur was niet meer toereikend.
Daar revolutioneerden de stoom en de machinerieën de industrieele productie. In de plaats van de manufactuur kwam de moderne groot-industrie, in de plaats van den industrieelen middenstand kwamen de industrieele millionairs, de chefs van geheele industrieele legers, de moderne bourgeois.
De groot-industrie heeft de wereldmarkt gesticht, die de ontdekking van Amerika had voorbereid. De wereldmarkt heeft aan den handel, de scheepvaart, aan de verkeersmiddelen te land een onmetelijke ontwikkeling gegeven. Deze heeft weder op de uitbreiding van de industrie teruggewerkt, en in dezelfde mate, waarin industrie, handel, scheepvaart, spoorwegen zich uitbreidden, in dezelfde mate ontwikkelde zich de bourgeoisie, vermeerderde zij haar kapitalen, drong zij al de uit de middeneeuwen overgeleverde klassen op den achtergrond.
Wij zien dus, hoe de moderne bourgeoisie zelf het product is van een langen ontwikkelingsgang, van een reeks van veranderingen in de productiewijze en in de wijze van verkeer.
Ieder van deze trappen van ontwikkeling der bourgeoisie werd begeleid door een daarmee overeenkomenden politieken stap voorwaarts. Onderdrukte stand onder de heerschappij der feodale heeren, gewapend en zich zelf besturend verbond in de Commune[1], hier onafhankelijke republikeinsche stad, daar belastingplichtige derde stand der monarchie, dan in den tijd der manufactuur tegenwicht tegen den adel in de constitutioneele of in de absolute monarchie, voornaamste fundament der monarchieën in het algemeen, bevocht zij voor zich eindelijk, sinds de vestiging der groot-industrie en der wereldmarkt,
- ↑ Zoo noemden de burgers der Italiaansche en Fransche steden hun gemeenten, nadat zij het eerste zelfbestuur van hun feodale heeren hadden afgekocht of afgedwongen.
