6
in den modernen staat met volksvertegenwoordiging de politieke alleenheerschappij. De moderne staatsmacht is slechts een comité, dat de gemeenschappelijke zaken der geheele burgerklasse beheert.
De bourgeoisie heeft in de geschiedenis een hoogst revolutionaire rol gespeeld.
De bourgeoisie heeft, waar zij tot de heerschappij is gekomen, alle feodale, aartsvaderlijke, idylische verhoudingen vernield. Zij heeft de bontgeschakeerde feodale banden, die den mensch aan den van nature boven hem geplaatste verbonden, onbarmhartig verscheurd en geen anderen band tusschen mensch en mensch overgelaten, dan het naakte eigenbelang, dan de gevoellooze „contante betaling”. Zij heeft de heilige siddering der vroome dweeperij, der ridderlijke geestdrift, van den klein-burgerlijken weemoed in het ijskoude water van egoïste berekening verdronken. Zij heeft de persoonlijke waardigheid in de ruilwaarde opgelost en in de plaats der tallooze verleende en verworven vrijheden als eenige vrijheid de gewetenlooze handelsvrijheid gesteld. Zij heeft, met één woord, in de plaats der met godsdienstige en staatkundige zinsbegoocheling omhulde uitbuiting de openlijke, schaamtelooze, directe, dorre uitbuiting gesteld.
De bourgeoisie heeft alle tot nu toe eerwaardige en met vroom ontzag beschouwde ambten van hun heiligen schijn ontdaan. Zij heeft den geneesheer, den jurist, den priester, den dichter, den man der wetenschap in haar betaalde loonarbeiders veranderd. De bourgeoisie heeft der familieverhouding haar roerend-sentimenteelen sluier afgerukt en haar tot eene zuivere geldverhouding herheid.
De bourgeoisie heeft onthuld, hoe de brutale krachtuiting, die de reactie zoozeer in de middeneeuwen bewondert, hare passende aanvulling vond in de traagste dagdieverij. Eerst zij heeft bewezen, wat de werkkracht der menschen tot stand brengen kan. Zij heeft nog heel andere wonderwerken voltooid dan Egyptische pyramides, Romeinsche waterleidingen en Gothische kathedralen, zij heeft nog heel andere tochten volbracht dan volksverhuizingen en kruistochten.
De bourgeoisie kan niet bestaan zonder de productiemiddelen, dus de productieverhoudingen, dus de gezamenlijke maatschappelijke verhoudingen voortdurend te revolutioneeren. Onveranderde instandhouding der oude productiewijze was daarentegen de eerste bestaansvoorwaarde aller vroegere industrieele klassen. De voortdurende omwenteling der
