verdiensten te overtreffen, pogen thans door intrigue en roof, eerder dan door eerlijke middelen, commandementen en eerambten te veroveren, alsof pretuur, consulaat en dergelijke waardigheden in zich zelf heerlijkheid en pracht hadden, en niet werden beoordeeld naar de eigenschappen van hen, die er mede bekleed zijn. Doch het verdriet en de walging, die de openbare zeden mij inboezemen, doen mij afdwalen en te zeer teruggaan. Ik keer tot mijn onderwerp terug.
V.
Ik ga den oorlog verhalen van het Romeinsche volk met den Numidiër-koning Jugurtha: vooreerst omdat de krijg moeilijk en bloedig, de overwinning lang twijfelachtig was, en dan, omdat men bij die gelegenheid voor het eerst zich verzet heeft tegen de aanmatigingen der aristocratie. Het was deze twist, die, na alle goddelijke en menschelijke wetten onzeker te hebben gemaakt, tot zulk een razernij steeg, dat alleen een oorlog en de verwoesting van Italië aan de burgerlijke oneenigheden een einde konden maken. Maar vóór ik het eigenlijk begin der gebeurtenissen verhaal, zal ik een weinig teruggaan ten einde den loop der zaken klaarder en helderder uitéén te zetten.
Gedurende den tweeden Punischen oorlog, toen Hannibal, als veldheer der Carthagers, voor het eerst sedert Rome machtig was geworden, de hulpbronnen van Italië
