Rijmbijbel/Exodus

← Genesis

Rijmbijbel (1332) door Jacob van Maerlant Exodus

Leviticus →

Alle voetnoten en regelnummers zijn wikisource-toevoegingen.

[ f20v ]

Ysaackar behiet hi een lant kolom a
Tusschen den berghe ende der zee kant
³²⁷⁵Van deesen leesmen dat was
Gheboren die verradre iudas
Dan sprac hi sal siin volc berechten
Hi meendi samsone die wel vechten
Conste ende bestieren sine man
³²⁸⁰Ende geboren was van dan
Oec so prophetierde hi te voren
Dat antkerst soude siin geboren
Van dien geslachte die iegen gode
Soude visieren sine gebode
³²⁸⁵Gaat benediede hi oec mede
Ende behiet hem oec stouthede^[1]
Die gheslachte leestmen dat vacht
Voer die andre mit groter cracht
Assur behiet oec israel
³²⁹⁰Dat lant soude dragen wel
Haer lant dat hem tedele quam
Was weeldich als ict vernam
Doe benediede hi neprahim
Ende beloefde mede oec him
³²⁹⁵Dat in siin lant die sone marien
Ende sine ionghs souden castien^[2]
Ioseppe benediede hi mede
Ende seide dat om sine scoenhede
Die vrouwe clommen upten mure
³³⁰⁰Om te siene sine figure
Weldich^[3] te sine siin geslachte
Ende daer toe volc van groter machte
Want wi lesen dat van hem quam
Die edel coninc ieroboam^[4]
3305Die na salomone gevel
Coninc te sine in israel
Beniamin vergat hi niet
Rovende wolf dat hine hiet
Want siin geslachte gerne vacht
³³¹⁰Ende was volc van groter cracht
Sente pauwels wasser af geboren
Daer wi af bescreven horen
Die eerst ∙i∙ mordadich man was
Ende sint ∙i∙ goet man als ict las
³³¹⁵Na dese tale bleef iacob doot
Ende voer in abrahams scoot
Daer dedene iosep balsenen wale
Ende voerdene na des vaders tale
In ebrom^[5] daer adam
³³²⁰Ysaac lach ende abraham kolom b
Ende voer in egypten weder
Daer knielden sine broeder neder
Ende seiden onse vader hiet
Dattu ons vergaves terdriet^[6]
3325Dat wi di hebben ghedaen
Iosep weende voer hem saen
Ende vergaft hem altemale
Ende hi leefde redelic ende wale
∙C∙ iaer ende ∙x∙ mede
³³³⁰Hi bat in sire lester bede
Dat god hare noot becande
Dat si met hem ten heiligen lande
Siin ghebeente souden dragen
Van sinen broeder horic sagen
³³³⁵Die alle in egypten bleven doot
Dat mense alle clene ende groot
In ebrom droech sonder hem
Die nu liggen in sichem
Genesis neemt ende aldus
³³⁴⁰Hier na comt exodus

³³⁴⁰Hier na comt exodus
Hier na weetmen die waerheit wel
So meerde tvolc van israel
Wie so drouch in egypte crone
Hiet men bi namen faraone
³³⁴⁵Nempres^[7] was des conincs name
Dien iosep was so bequame
Dien hi sinen droem oec spelde
Mar farao hiet hi bi gewelde
Die achtende coninc quam daer na do
³³⁵⁰
Ende hiet amonesis^[8] farao
Van nempres was drike verstorven
Ende in vreemder hant verworven

[ f21r ]

An sulken man die niet verstont kolom a
Ioseps doget ende was oncont
³³⁵⁵Hie hi egypten verloeste wel
Hi haere tvolc van israhel
Om hare grote behendichede
Ende om hare riichede mede
Want haer volc so sere wies^[9]
3360Die coninc wart te rade dies
Dat hise verduwen^[10] soude met pinen
So soude hare gheslachte dwinen^[11]
Alsi der wive niet en plagen^[12]
Hi sette hem vogede^[13] diese iagen^[14]
3365Souden tote swaren zaken
Ende dede hem tegle^[15] maken
ii stede mosten si maken dan hem
Eiton^[16] ende ramassem^[17]
Daer toe dwancmense utermaten
³³⁷⁰Dat si die moddre vander straten
In manden mosten henen dragen
cccc iaer waren si met clagen
Eygiin gemaect in dat grote seer
Nochtan wiesen si lanc so meer
³³⁷⁵Dies was wel droeve farao
Hi hiet den vroeden wiven^[18] do^[19]
Die sagen ten vrouwen dingen
Alsi in arbeide gingen
Dat si die knapekine doden souden
³³⁸⁰Ende die meisekine telive houden
Die wiif seiden here wine mogen
Ende visierden daer toe hare logen
Want si die wrake gods ontsagen
Dat loende hem in haren dagen
³³⁸⁵Want hi maketse liede rike
Hier bi so seitmen sekerlike
Dat logene die mans liif behout
Sonde es van crancer scout
Farao siet dat siin raet
³³⁹⁰Hem lettel te staden^[20] staet
Ende geboet al openbare
Wat knapekiin geboren ware
In israel datment wel sciere
Verdrenken soude in die riviere
³³⁹⁵Dit coste menigen kinde tleven
Dies lietse god wel sere sneven^[21]
Dat si worden also sot^[22]
Dat si anebeden voer god kolom b
∙I∙ stier die uten water quam
³⁴⁰⁰In dien tiden so was amram
∙I∙ man geboren van levi
Ende nam ∙i∙ wiif gelovets mi
Van sinen gheslachte hiet iacobet
Nochtan scuwede hi haer let^[23]
3405Hi wilde sonder kint bliven
Dan hise also sage ontliven^[24]
Doe was oec een egyptieyn^[25]
Die dat seide hi hadde vorsien
Dat in israel soude siin geboren
³⁴¹⁰∙I∙ kint ende soude egypten storen
Tien tiden onse here hem hiet
Amramme dat hi en scuwede niet
Siin wiif hi sal winnen den sone
Daer af dat vorseide die gone
³⁴¹⁵Die egypten soude breken
Iacobet dus horen wi spreken
Ghenas eens kints in stilre hale^[26]
Ende hilt hemelic^[27] ende wale^[28]
Drie maende sonder gheluut
³⁴²⁰Si sagen dat moste comen uut
Ende dedent in ∙i∙ vatekiin sciere
Dat vast was ende leident in die riviere
∙I∙ deel buten groten stromen
Dies kints suster hiet^[29] siis gomen^[30]
3425Wat daer af sal gescien
Ter riviere quam mettien
Faroons dochter termit^[31]
Soe wilde haer coelen ende maken wit
Dat vatekiin heeft si bekint
³⁴³⁰Ende daer in screiede ∙i∙ kint
Dat vat was buten gheliimt
Ende gepeect^[32] ende gegriimt^[33]
Datter geen water in comen mochte
Ende moysesse telande brochte
³⁴³⁵Dit betekent den lichamen marien
Dien si also wilde casrien
Mit penitentien die so nam
Datter noit sonde in quam
Soe droech onsen heer moyses
³⁴⁴⁰Ihesus die beweende des
Dat wi lagen indien sonden
Hi halp ons mit sinen wonden
Uut egypten dat lant mede
Bediet sonde ochte dempsterhede

[ f21v ]

³⁴⁴⁵Gheliker wiis dat dat ghevel kolom a
Dat dat volc van israel
Van moysesse was verloest
Ende van bedwange vertroest
Also heeft hi ons gheleet
³⁴⁵⁰Updat ons siin die sonden leet
Vanden helschen pharao
Die ons hadde gevangen also
Soe hiet bringen van daert lach
Ende teerst dat soe kint gesach
³⁴⁵⁵Dit kint seit soe weetic wel
Es vanden volke van israel
Haer ontfarmes want so scone
Hadt gemaect god van den trone
Dat sine viande siins ontfarmede
³⁴⁶⁰Ende haer herte daer omme carmede^[34]
Die egyptische wive boden hem die borste
Mar al sout sterven van dorste
Henne wilder zugen altoes gene
Marie die suster wacht allene
³⁴⁶⁵Ende seide ghebiet diit ioncvrouwe
Ic hale ∙i∙ ebreusche vrouwe
Het sel wanic bi avonturen
Zugen bi rechter naturen
Enige van sinen gheslachte
³⁴⁷⁰So doet seit soe ic sta ende wachte
Die moeder halet soe met desen
Als ocht ∙i∙ vreemde hadde gewesen
Dat kint soech die moeder saen
Ende soe hevet daer ontfaen
³⁴⁷⁵Van termit diet haer lonen soude
Onthiet ende ment spanen^[35] soude
Endoe soe kint hadde gespent
Hevet soe tehove gesent
Die ioncvrouwe maecter af mede
³⁴⁸⁰Nader wet ende nader zede
Van den lande haren sone
Moyses hiet soene om tgone
Dat sone uten water hief
So scone wast elcman hadt lief
³⁴⁸⁵Tenen tiden heeft soet brocht
Haren vader ende heeft versocht
Oft hiit iet wilde horen
Dat soet te kinde hadde vercoren
Sere wonderets faraone
³⁴⁹⁰Sine volmaectheit was so scone
Hi sette hem sine crone up thovet kolom b
Daer an gemaect was des gelovet
Ene ymage van iupiterre
Tkint nam die crone ende was erre^[36]
3495Ende werpse ontwe tegen die vloer
Mettien ∙i∙ vroet man up voer
Ende seide dit kint sla wi doot
So si wi quite van alre noot
Mar farao behilt hem tleven
³⁵⁰⁰∙I∙ ander vroet was daer beneven
Ende seide dat hem kintscheit dede
Doe provediit daer ter stede
Hi brochte hete colen tier stont
Daer warpt ene in sinen mont
³⁵⁰⁵Het hadder af sulc ongemac
Dat nembermeer scone en sprac
So scone wast hine was so fel
Sachiit hine was gesedet^[37] wel
Om hem tesiene was menich dromen^[38]
3510In straten daer menne sach comen
Doe moyses gewassen was
Doe gesciede als ic las
Dat dat volc van etyopen
Dlant dor ronden^[39] ende dor cropen^[40]
3515Van egypten al wel naer
Doe seyde haer afgod over waer
Dat siit gewreken^[41] souden dan
Bi enen ebreuschen man
Doch dat cume alle die gone
³⁵²⁰Termit gebaden haren sone
Moyses tenen leedsman^[42]
Ende bi dieren ede nochtan
Hem gene misquame^[43] te doene
Moyses was starc ende coene
³⁵²⁵Ende van orloghe wiis ende vroet
There^[44] leedi tors^[45] ende te voet
Mids die woistine sonder sparen
Die alle vol serpenten waren
Met hem voerdi odevaren^[46]
3530In husekine die besiin^[47] waren
Dat siin voghele die haten^[48]
Worme^[49] ende serpente utermaten
Ende daer si lagen liet sise gaen
Ende si verdorven die worme saen
³⁵³⁵Ende waren in etyopen comen
Eer mens twint hadde vernomen

[ f22r ]

Ende eer die andre waren ghekeert kolom a
Die egypten hadden onteert
So dat volc verre ende na
³⁵⁴⁰Vlo in die stat van saba^[50]
Die stede so was also vast^[51]
Dat sire langhe ware gast^[52]
So dats conincx dochter versach
Tharabis^[53] moysesse daer hi lach
³⁵⁴⁵Ende wart bevaen met sire minnen
Ende beloefde hem telatene inne
Wildhise te wive ontfaen
Moses die lovet^[54] saen
Dus wan hi die stat mit eren
³⁵⁵⁰Mar doe hi wilde te lande keren
Ne wilts tharabis niet gehingen^[55]
Mar hi die vroet was van vele dingen
Graverde^[56] in ii diere stene
ii beeldekine harde clene
³⁵⁵⁵Deen dede gedinken dander vergeten
Deen gaf hi tarabis wildiit weten
So dat soe die minne vergat
Hi keerde weder te sire stat
Nadien tiden ginc moyses
³⁵⁶⁰Int lant van gessem merct des
Sien hoe dat voer^[57] siin gheslachte
Doe sach hi blouwen^[58] onsachte
∙I∙ van egypten die sere was fel
∙I∙ andren man van israel
³⁵⁶⁵Dien sloechi doot altehant
Ende hi groeven in dat sant
Wel hemelike dat nieman sach
Doe sachi up ∙i∙ andren dach
ii ebreusche scelden echt
³⁵⁷⁰Them seidi die hadde onrecht^[59]
Dat hiis onbere^[60] het ware onnere^[61]
Die ander seide bestu onse here
Wiltu ons morden wat sals gescien
Alse du daets den egyptien
³⁵⁷⁵So dat farao vernam dat wort
Dat moyses den sinen hadde vermort
Ende sochten om te doden so
Mar moyses die ontvlo
Ende quam ter stat van madian^[62]
3580Ende madian die was ∙i∙ man
Abrahams sone van satura^[63]
Daer die stat was geheten na
Ende daer toe al tlantscap^[64] mede kolom 'b
Doe moyses quam bider stede
³⁵⁸⁵Quamen des papen dochtre sevene
Tien tiden inden ouden levene
Hietmense papen heren van steden
In dat lant plachmen^[65] der zeden
Dat meest wiif plagen^[66] der beesten
³⁵⁹⁰Magede dus staet in der ieesten
Wilden hare vie tewater driven
Mar die herde benament^[67] den wiven
Doch halp moyses den ioncvrouwen
Om die doget van deser trouwen
³⁵⁹⁵Was siins die pape van madian vro
Die gheeten was ietro
Ende herbergeden ende gaf hem daer na
Sine lieve dochter cefora
Daer hi ii kinder bi gewan
³⁶⁰⁰Gersan^[68] hiet die oudste man
Eliasar^[69] dander daer naer
Daer beval hem oec die swaer^[70]
Sine beesten daer doe inden dach
Der liede riicheit meest an lach
³⁶⁰⁵Nochtoe starf niet die farao
In wies tiden moyses vlo
Entie van israel riepen an gode
Want si waren in groter node
Moyses wachte in die woistine
³⁶¹⁰Siins sweers^[71] scaep entie sine
Ende hi quam ons heren berge bi
Die oreb hiet ende synay
Daer sachi onsen here in viere
In ∙i∙ dorne in diere maniere
³⁶¹⁵Die dorne die hem daer bernen dochte
Ende dat vier niene mochte
Ghescaden bediet marien
Die alle tongen benedien
Die was vanden ioden geboren
³⁶²⁰Ende bediet den sin^[72] na den doren
Tvier was die heilighe geest
Die hare helpe was ende haer volleest
Gaf dat soe hare reynichede
Behilt bi gods genadichede
³⁶²⁵Iof^[73] anders inder maniere
Dattie doren vanden viere
Al onghescaet was al omtrent
Also was maria al ombekent

[ f22v ]

Van elken manne ende onbesmet kolom a
³⁶³⁰Ende vander werelt onbelet
Daer soe in levede ende in was
Gheliker wiis nu merket das
Dat vier den doren niet en deerde
No sine blade niet en verteerde
D{at vier was heet ende claer
Hen scade den doren niet ∙i∙ aer
Moyses ginc bet naer besien
God riepene mettien
Uten dorne ende uten viere
³⁶⁴⁰Moyses sprac here ic ben hiere
Doe af dine scoen sprac hi tehant
Daer du up staes es heilich lant
Daer geboet hem onse here
Dat hi tote egypten kere
³⁶⁴⁵Ende hi faraone gebiede
Dat hi late sine liede
Lieve here sprac moyses
Wie sal ic segge dattu bes
Ons scriift daer of iosefus
³⁶⁵⁰Dat god seide ic hete aldus
Sine name ende hi screefse mede
Die ic ne gene mogenthede
Noch orlof hebbe te seggen mede
Noch noyt man ne hadde dan tier stede
³⁶⁵⁵Onse here seide ganc ende doch wel
Ende vergader die oudste van israel
Ende segt hem so dat siit horen
Dattu mi sages in den doren
Si sullen metti ten coninc gaen
³⁶⁶⁰Ende dan soutu seggen saen
Voer dien coninc entie sine
Wi sullen gaen in die woistine
Drie daghe ende offren onsen here kolom b
Mar ic weet wel sprac god mere
³⁶⁶⁵Dat hi dat israelische geslachte
Niene laet gaen ensi^[74] mit crachte
Ende ic sal geselen egypten lant
In wondre met mire hant
Niet ydel^[75] en vaert uwer strate
³⁶⁷⁰Mar leent cleder ende vate
Van uwen vrienden gemeenlike
Dus salmen beroeren aldat rike
Here antworde moyses
Hoe sulsi mi geloven des
³⁶⁷⁵Onse^[76] sprac wat hevestu daer
∙I∙ roede here so hoer hier naer
Warpse wech doe dede hi dat
Doe wart ∙i∙ serpent upter stat
So dat moyses wart vervaert
³⁶⁸⁰Onse here sprac griip den staert
Teerst dat hi dat hadde gedaen
Wart weder ene roede saen
Sine hant wart lasers^[77] ende gesont
In sinen bosem in corter stont
³⁶⁸⁵God seide dese ii tekine doe
Gheloven si niet doe dit daer toe
Ghiet water vander riviere
Up tlant het sal bloet worden sciere
Moyses ontsach tongemac
³⁶⁹⁰Ende seide om dat hi qualike sprac
Here senter enen andren man
God seide aaron diin broeder dan
Sal voer di daer spreken wale
Set insinen mont mine tale
³⁶⁹⁵Hi sal comen in diin gemoet^[78]
Bondelike^[79] met groter spoet
Die roede nem ende drach metti
Daer di sals doen bi
Moyses quam tote ietro
³⁷⁰⁰Ende seide het staet also
Ic moet te egypten waert
Sien hoe miin gheslachte vaert
Ietro seide god gelede di
Moyses die degen^[80] vri^[81]
3705Nam siin wiif ende sine kinder
Ende settese up esele ginder
Ende voer te egypten waert
Daer hi soude eren uptie vaert

[ f23r ]

Wilden dingel doden dor das kolom a
³⁷¹⁰Dat siin kint onbesneden was
Om dat waren siins vader zeden
Mar teerst dat was besneden
Lietse die ingel onghescaet
Moyses haest ende gaet
³⁷¹⁵{Te egypten waert daer ne gemoete
Aaron siin broeder diene groete
Moyses seide hem ons heren wort
Doe gingen si bede gader vort
Ende seident dien van israel
³⁷²⁰Ende daden die tekine also wel
Die hem onse here geboet
Doe geloefden siit clene ende groot
Ghemeenlike siin si gegaen
Ten coninc ende seident saen
³⁷²⁵Dat hem onse here daer hiet
Hi seide hine kennets niet
Om dese dinc dwanc farao
Tvolc van israel also
Dat si hem beclageden des
³⁷³⁰Up aaron ende up moyses
Ende si clagedent gode sere
Te moyses seide onse here
Sech faraone dat ic omboet^[82]
Dat ickene ontsie clene no groet
³⁷³⁵Ende du salt siin god in desen
Aaron sal diin vorsprake wesen
Toten coninc gincsi bede
Ende god allene was haer gelede
Moyses was out lxxx iaer
³⁷⁴⁰Ende aaron ∙iii∙ meer dats waer
Doe verwandelde daer dats bekent
Moyses roede in ∙i∙ sepent
Daert die coninc selve toe sach
Ende vele sire princen up genen dach
³⁷⁴⁵Doe dede die coninc farao
Sine toeverers^[83] doen also
Mar moyses roede swalchse in
Farao vervaerde den sin
Nochtan wildi altoes doen niet
³⁷⁵⁰Datmen hem van gode hiet
Te moyses sprac god ter spoet
Ganc in faraons gemoet
Ende sech aldus tehem
Merc hier an dat ic here ben
³⁷⁵⁵Ic sal in dese versche vloede kolom b
Aldus slaen met mine roede
Ende het sal al in bloede verkeren
Dus sal ic egypten onneren
Ende also gesciet sciere
³⁷⁶⁰Aaron sloech in die riviere
Ende twater wart bloet tehant
Ende aldat was in egypten lant
Sonder in gessen dat weet wel
Was om tvolc van israel
³⁷⁶⁵Doe daen die toveraers water bringen
Ende daden geliic desen dingen
ii ware ghelovers mi hier
Deen hiet ihannes dander manbier
Dese alreerste plage
³⁷⁷⁰Sont in egypten vii dage
Dat dien lieden swaer was
Dans gene saghe als ict las
Te moyses seide echt onse here
Ganc to farao ende kere
³⁷⁷⁵Laet hi miin volc niet rumen tlant
So doe aarone up heffen siin hant
Up marasche^[84] ende up riviere
Daer ute sellen comen puden^[85] sciere
Also daden si altehant
³⁷⁸⁰Doe waren si in egypten lant
So dattie huse ende sconincs zale
Daer vol waren altemale
Die toveraers daden mede
Dies gheliic daer ter stede
³⁷⁸⁵Farao sprac bid uwen here
Dat hi dese plage van mi kere
Ende ic sal tvolc laten gaen
Moyses bads het was gedaen
Farao looch ende wilde niet
³⁷⁹⁰Doen dat hi hem daer behiet
Onse here hiet moyses daer na
Seggen aarone dat hi dmul^[86] sla
Daer sellen bien ute comen
Die derde plaghe rau^[87] hem somen^[88]
3795Want sise straelden^[89] iamberlike
Die toevereers waenden doen gelike
Mar si en condent niet gedoen
Si seiden den coninc faraoen
Dits die mogentheit van gode
³⁸⁰⁰Si priisdene al dadent siit node

[ f23v ]

Echt seide onse here dese dinc kolom a
Ganc te gemoete den coninc
Moyses ende sech hem saen
Hi en late tvolc ute gaen
³⁸⁰⁵Ic sal saen dur egypten lant
Vliegen doen comen altehant
Sonder int lant van iessen allene
Dat sal daer af wesen rene
Dus gesciet sonder liegen
³⁸¹⁰Dat lant wart versvaert van vliegen
So dat farao sprac altehant
Gaet offeren gode hier int lant
Si seiden wi en mogen niet
Sloege wi tegyptiene diet
³⁸¹⁵Die beesten die si anebeden
Si souden ons stenen ter steden
∙I∙ stier alset bescreven is
In haers gods eren serapis
Ende ysis]] eeren hare godinnen
³⁸²⁰Plagen si al tlant binnen
Tanebedene ∙i∙ coe
In amons]] name haers gods daer toe
Ende daer toe oec ∙i∙ ram
Ende bedi so souden si gram
³⁸²⁵Hebben gesien hadsiit gesien
Dat si van israel van dien
Iet hadden geslegen doot
Farao sprac die here groot
So gaet ghi ende uwe man
³⁸³⁰Niet verre indie woistine dan
Ende doet over mi uwe bede
Moyses bad daer ter stede
Ende die vliegen die tegingen^[90]
Nochtan wart na desen dingen
³⁸³⁵Verhardt die herte van pharaone
Daer hem af quam quaet te lone
Oec seget hier mede iosefus
Van desen ii plagen aldus
Datten lieden oec tesamen
³⁸⁴⁰Uten live lusen^[91] quamen
So vele dat hem quam grote pine
Dat si met gereande medicine
Verdriven mochten no met rade
No met salven no bet bade
Doe sprac onse here na des
Toten goeden moyses
Sech den coninc pharao kolom b
Eist dat hi onthout also
Morgen tvolc van israel
³⁸⁵⁰Ene sware plage ende fel
Sal ic up hem bringen tehant
Want in al egypten lant
Sellen die beesten bliven doot
Mar het en sal clene no groot
³⁸⁵⁵Scaden dien van israel
Nomin no meer dan diis gevel
Die dinc dus telt die ieeste
Want in al dlant sone bleef beeste
Sone starf die in huse stont
³⁸⁶⁰Want hier na alst u wart cont
Sloech onse here met gewelde
Aldie beesten upten velde
Iof bi avonturen die plage
Was gevorst^[92] so lange dage
³⁸⁶⁵Die hier na tellet der beesten doot
Dat si mosten dur de noot
Els waer halen besten ghenoech
Die die hagel alle doot sloech
Van deser plage scriift iosefus
³⁸⁷⁰Als hier na staet verstaet aldus
Dat god vervulde tehant
Mit selsiene^[93] beesten dlant
Sulke als noyt man ne sach
No eer no sident na den dach
³⁸⁷⁵Die die lieden beten te doot
Nochtan dor die plage groot
Den quaden coninc farao
Verharde dat herte also
Dat hie niet wilde ten haren
³⁸⁸⁰Die van isarel laten varen
Dies sende hem god in corten dagen
Als ghi sult horen sware plagen
Onse here sprac na des
An aaron ende an moyses
³⁸⁸⁵Nemet assche van den viere
Ende moyses die salse sciere
Sparsen^[94] daert farao siet
In die lucht ende latens niet
Dan sellen puste ende roven^[95] wesen
³⁸⁹⁰Onder al tvolc na desen
Ende oec onder die beesten mede
Dit gescide aldaer ter stede

[ f24r ]

So dattie toveraers gestaen kolom a
Niet en mochten also saan
³⁸⁹⁵Vor de coninc haren here
So vol waren si vanden sere
Te moysesse seide god
Die over al heeft gebod
Sech den coninc pharaone
³⁹⁰⁰Ic hebbe di geset tien doene
Om dese sake ende oec bedi
Dat ic mine cracht toge in di
Ende datmen sal van mire name
Spreken onder dat volc te samen
³⁹⁰⁵Nu sie margiin^[96] sonder gilen^[97]
Salict doen reinen teser wilen
Hagel die in egypten lant
Noit des gelike wart becant
Doe dan in halen dat buten es
³⁹¹⁰Man beesten des siit gewes
Dat buten es dat bliift aldoot
Wie dat gode clene ochte groot
Van den egyptiene ontsach
Vluchte in huus optien dach
³⁹¹⁵Bede beesten ende sine cnechte
Moyses sine roede up rechte
God gaf haghel ende donre^[98] mede
Ende vier daer ter stede
Doe sloech die hagel met gewelt
³⁹²⁰Te sticken dat was up tvelt
Wat so buten der erden was
Ende al thout siit seker das
In iessen onder israel
Leesmen dat geen haghel en vel
³⁹²⁵Die coninc farao riepse saen
Ende seide te hem ic hebbe misdaen
Bid vor mi ic late u gaen
Moyses bad gode saen
Entie plage die reginc
³⁹³⁰Nochtan brac farao dese dinc
God sprac moysesse recht ane
Ende geboet hem tegane
Ter coninc hi soude tekine geven
Die moyses sine neven
³⁹³⁵Noch vertellen soude daer naer
Bede die vroede gingen daer
Ende seiden hem van desen dingen
God seget ic sal crekele bringen
Margiin die tgroene up sellen eten kolom b
³⁹⁴⁰Dat die haghel heeft vergeten
Doe si wech gingen sprac die raet
Ten coninc hoe lange si dat quat
Gedogen souden entie scande
Ende seiden laet varen uten lande
³⁹⁴⁵Dat volc si scenden al tlant
Men riepse weder altehant
Ende farao vragede te waren
Wie siin si diere sellen varen
Al onse volc seit hi groot ende clene
³⁹⁵⁰Ende onse beesten oec gemene
Neen sprac farao ghi meent quaet
Mar alle ghi manne gaet
Men stackse ute die crekele quamen
Die tgroene af aten altesamen
³⁹⁵⁵An gerse^[99] an bome daer siit vonden
Men riepse weder tien stonde
Farao seide ic hebbe misdaen nu
Iegen gode ende iegen u
Bid gode vor dese plaghe
³⁹⁶⁰Moyses bad ten selven daghe
∙I∙ wint quam van westen die alle
Die crekelen tharen mesvalle
Die iagede in die rode zee
Nochtan wilts min no mee
³⁹⁶⁵Farao laten hi was so fel
Met ghemake die van israel
Doe hief moyses metter vaert
Sine hant te hemele waert
So donker wart dat men mede
³⁹⁷⁰Tasten mochte die demsterhede
Waer so die egyptiene ware
Mat tvolc van israel te waren
Hadden lecht ende waren vro
Doe ontboetse te hem farao
³⁹⁷⁵Hi seide ghi mans mette wiven
Gaet wech maer hier moeten bliven
Uwe beesten neen sprac moyses
∙I∙ clawe bliift niet des
Doe seide die coninc ganc van mi
³⁹⁸⁰Sie ic di tve ic sal doen doden di
Moyses ginc tote sinen magen
God sprac noch sal ic mit ∙i∙ plagen
Den coninc faraone slaen
Dan sal hi u laten gaen

[ f24v ]

Onder die egyptiene kolom a
Waren nemmee^[100] plagen dan tiene
Dat merct wel gene was so swaer
Alse die tiende wet vor waer
xxiiii daghe fier^[101]
3990So houter of die calendier^[102]
Dier siin twee in elke maent
Daermen gelike af waent
Dat up ene wile vanden dage
Vreselic siin die ader slage^[103]
3995Mar lettel wanic leiter an
In egypten waren vele man
Die dlant rumden indien dagen
Om die vreselike plagen
Alse cycrops die in grieken vloe
⁴⁰⁰⁰Ende atenen maecten doe
Ende dyonisus bachus
Daer wi af lesen aldus
Die den grieken wingaert brochten
Eerst ende in tessalien bewrochten
⁴⁰⁰⁵Tien tiden dede hi ∙i∙ lovie wonder
Want lantscap ginc al onder
In moyses tiden verbaerde mede
Die sonne menigherhande stede
In ferons tiden van desen dage
⁴⁰¹⁰Van deser twierhande plage
Dese favele leert ons ovidius
Tien tiden so was anthius
Van ercules geslegen doot
Die sere starc was ende groot
Onse here wilde die plaghe enden
Ende dlant van egypten scenden
Hi seide ic sal in egypten gaen
Ende alle die oudste kinder doot slaen
Van faraons sone diere in es here
⁴⁰²⁰Tote haren sonen tenen kere
Die ter molen es ioncwiif^[104]
Oec salic mede nemen dliif
Den oudsten calven vanden dieren
En sal in gere manieren
⁴⁰²⁵∙I∙ hont hulen inder straten
Dan suldi lenen diere^[105] vaten
Van uwen geburen int lant
Ende si sellent oec doen te hant
Moysesse hiet god aldaer
⁴⁰³⁰Dat hi soude beginnen tiaer^[106]
Indien tiden dat was aprille kolom b
Mar nader mane eist dat ic dille^[107]
Noch houde wi paschen na die mane
Dat hiet hem god dus quamt hem ane
⁴⁰³⁵Si namen eens rams lam
Sonder smette als ic vernam
Dat hiet hi offren dur sine ere
Dat lam bediet onse here
Die dor ons upten paesch dach
⁴⁰⁴⁰Offerande was daert menich sach
Sonder smette ende sonder sonde
Hi hiet bestriken oec tier stonde
Hare post^[108] ende hare overduren^[109]
Metten bloede dat si besuren
⁴⁰⁴⁵Niet en souden so sware plage
Snachts vor die pasche dage
Te midnacht sloech god doot
Doudste kinder clene ende groot
Ende doudste calver mede
⁴⁰⁵⁰Van egypten in elke stede
Calver hetic die beesten ionge
Ghemeenlic in ene tonge
Van alrehande beesten int lant
Sodat men geen huus vant
⁴⁰⁵⁵In egypten clene no groot
Die oudste ne blever doot
Mettien so gheboet farao
Met sinen boden sere onvro
Moysesse ende sinen lieden
⁴⁰⁶⁰Dat si alle dane scieden
Dat ander volc bads hem vele
Doe droegen si wech hare mele
Ende leende cleder ende vaten
Vanden volke vele utermaten
⁴⁰⁶⁵Diis roefden si egypten lant
iiii hondert dusent als ic vernamt
Waren der mans in gene scare
Sonder knapen diemen dare
Ende ioncwiif mochte scouwen
⁴⁰⁷⁰Met kindren ende met vrouwen
Enten beesten daer geen getal
Geen boec oec gescriven sal
Nilus die dor egypten loept
Hadde dlant almeest besoept^[110]
4075∙I∙ graf daer iosep in lach
Moyses screef daer uptien dach

[ f25r ]

Ons heren name in ∙i∙ gout plate kolom a
Doe dreefsi henen hare strate
Tote dat si upten grave quam
⁴⁰⁸⁰Moyses dat ghebeente nam
Van ioseppe als hi gesworen
Hadde hem lange tevoren
Die bene leesmen dat spraken
Ende si hem seiden die zaken
⁴⁰⁸⁵Vanden weghe ende vander pinen
Die si hadden in die woistinen
Ebreusche boeken seggen dat
Dat onversien aldaer ter stat
Een scaep quam ende sprac hem an
⁴⁰⁹⁰Daer omme hietent die man
Ioseps scaep si ledent naer
Indie woistine menich iaer
Ende david oec als ic las
Ghewaget inden zoutre^[111] das
⁴⁰⁹⁵Doe si gingen hare straten
Wart erdbeven utermaten
Menich monster testicken vel
Ende menich afgod also wel
Dit was oec wet voer waer
⁴¹⁰⁰Cccc ende xxx iear
Na dat die heilige abraam
Dat belof van gode nam
Ende was oec na ioseps doot
Na wien dat bleven indie noot
⁴¹⁰⁵∙C∙ ende xliiii iaer
Dus gingen si wech wet vor waer
Hare viande waren blide vele
Up haren hals droegen si mele
Daer si nauwelic sonder sage
⁴¹¹⁰Mochten bi leven xxx dage
Die egyptiene groeven hare dode
Ende waren oec in selker node
Dat hem nieman volgede naer
Dus traken si weg sonder vaer
Moyses omme dat god hiet
So en leedi tvolc niet
Den rechten wech mar der zee bi
Iegen den berch van synai
Daer tvolc gode offeren soude
⁴¹²⁰Dor woistine ende dor woude
Ocht hem farao wilde scaden
Dat hi van hongere ware verladen^[112]
Hem te volgene dur die wostine kolom b
Moyses ende daer toe de sine
⁴¹²⁵Rumden ongheweapent dlant
Die viifte^[113] was hi als ict vant
Moyses van iacoppe comen
Dis salic u bi namen nomen
Iacob es ∙i∙ dies moetic lien
⁴¹³⁰Die wan levi bi lien
Levi wan caath^[114] sinen sone
So was hi die derde die gone
Caath wan annam moyses vader
Moyses leede tvolc algader
⁴¹³⁵Dus es moyses die vichte
Van iacoppe seget tgedichte
Ende van iudas geslachte mede
Ende dat nader menschelichede
Ihesus van hem wart geboren
⁴¹⁴⁰Als ghi hier na selt verhoren
Manasses volc rumde die stat
Ende quam te sachor^[115] na dat
Doe quaemen si te etham^[116] als ic las
Dat ∙i∙ woeste tede was
⁴¹⁴⁵Daer maecte seget iosefus
Cambices die sone tyrus
Ene stat ende hiet babilone
Die starc was ende scone
God wiisdem den wech alomme
⁴¹⁵⁰Sdages mit ∙i∙ swerkeghe colomme
Iegen der sonne maniere
Nachts mit ∙i∙ columme van viere
Iegen die swarte dempsterhede
Ende iegen die serpente mede
⁴¹⁵⁵Doe quamen si ter roder zee
Daer wart den volke harde wee
Dene side was ghetroest so onsochte
Datter niemen liden mochte
An dander side dat water groot
⁴¹⁶⁰Die zee hietmen bi namen root
Omme dat alomme dat rode lant
Verwet^[117] dat water anden kant
Farao verkeerde den sin
Ende volgede na om tgewin
⁴¹⁶⁵Mit dcc wagenen hi quam
Liede daer up gewapent gram
Wel ∙i∙ dusent ridder mede
Brochti na daer ter stede

[ f25v ]

cc dusent volcx te voet kolom a
⁴¹⁷⁰Quamer oec te wapine goet
Doese debreusche comen sagen
Begonden si wel sere clagen
Si en mochten niet wech vlien
Moysesse scolden si mettien
⁴¹⁷⁵Mar hi seide en vervaaert u niet
God sal u up aldit diet
Voer vechten ende spreect nemmere
Moyses hi bad onsen here
Hi sprac wat roepstu ane mi
⁴¹⁸⁰Hef up diin hant dat hetic di
Slach metter roeden indie zee
Dwater dat sal sceden ontwee
Ende tvolc sal gaen upten gront
Dingel ginc ter selver stont
⁴¹⁸⁵Staen achter dat israelsche here
Metter columme tere were
Dat swerc was donker faraone
Den ebreuschen claer ende scone
Ende moyses hief up die hant
⁴¹⁹⁰∙I∙ starc wint quam tehant
Xii straten worden aldaer
Den xii gheslachte dats waer
Doe hiet moyses dat hi woude
Dat elc gheslachte na sire oude
⁴¹⁹⁵Ginge deen voren dander naer
Rubens gheslachte hadde vaer
Ende symons ende levis mede
Iudas volc dats hem vort dede
Ende ginc na moysesse scone
⁴²⁰⁰Daer wanhet die coninc crone
Dus ginc tvolc die zee al dore
Twater stont gelike den mure
Ter rechter enter luchter^[118] hant
Dat sach tvolc van egypten lant
⁴²⁰⁵Ende volgede hem als die hase den hont
Dit was tere morgiin stont
Ende onse here sach up hem sciere
Beide in swerke ende in viere
Mit reinen ende met donreslagen
⁴²¹⁰Mit blexeme ginc hi up hem iagen
So dat si sere waren vervaert
Ende seiden vlie wi achterwaert
God vecht over tvolc van israel
Iegen ons dat merket wel
Te moysesse sprac god ter vaert kolom b
Ende seide hout ter zee waert
Dine hant en doe hi dat dede
Keerde soe ter eerster stede
Daer soe eerst hare versciet
⁴²²⁰∙I∙ mans sone ontginger niet
Van egypten uten here
Hi en verdranc al sonder were
Daer sagen si hare viande doot
Ende hadden haer wapine clene ende groot
⁴²²⁵Om dat volc dat daer verdranc
So sanc moyses sinen sanc
Ende loefde gode blide ende vro
Ende seide cantemus domino
Iosefus scriift up dese stede
⁴²³⁰Dat god doet alexander dede
Daer hi darise volgde naer
Die zee sceden over waer
Want hi niet hem sonder waen
Percen wilde doen vergaen
⁴²³⁵Wat wonder eist dat dan gesciede
Selc wonder onder sine liede
Daer na gingen si ii dage
Sonder water mit groter clage
Ende quamen in ene goede stat
⁴²⁴⁰Die si daer omme hieten marat
Want dat water so bitter was
Dat niemme mochte drinken das
Daer togede^[119] onse here moyses
∙I∙ hout daer bi genesen es
⁴²⁴⁵Dwater vander bitterhede
Thout bediet wel hier ter stede
Dat cruce daer god ane hinc
Dat bitter was en es ander dinc

[ f26r ]

Dan penitentie die sere es swaer kolom a
⁴²⁵⁰De soete wart daer naer
Alsmen om dat cruce dinct
Wet wel dat al vernoye sinct
Datmen draget dor onsen here
Datmen pensen wille hoe sere
⁴²⁵⁵God dor ons gepinet was
Daer na quamen als ict las
Moyses ende volc mit him
In ene stede ende hiet elim
Daer xii fonteinen in waren
⁴²⁶⁰Ende lxxii palmen te waren
Die xii fonteynen bedieden
Die xii apostele die den lieden
Soete leringe scone ende claer
Orconden lude ende openbaer
⁴²⁶⁵Die palmen die bedieden mere
Die lxxii ionghers die onse here
Na sinen apostelen ute sande
Die pais boedscapten achter lande
Ten dertienden daghe alsi scieden
⁴²⁷⁰Ute egypten mit haren lieden
Doe ghebrac hem altehant
Die spise ute egypten lant
Si seiden hadde god gegeven
Dat wi verloren hadden dleven
⁴²⁷⁵In egypten daer wi saten
Ende vleesch ende broots te vollen aten
Moyses bad gode in dien dage
Ende god ghehorde sine clage
Moyses seide god hevet gehort
⁴²⁸⁰Uwe meninge ende uwe wort
Ende sal u avonts geven vleesch
Ende tilike^[120] broot na uwen eesch
Navonts quamen quackelen^[121] daer kolom b
In hare tenten dat was waer
⁴²⁸⁵Diere nam elc siin gevoech
Ende na sinen wille genoech
Ende tilike na moyses bede
Quam ∙i∙ dau aldaer ter stede
Ende maecte sine hande nat
⁴²⁹⁰Over reyn so hilt hi dat^[122]
Mar doe hiit dede an sinen mont
Smaket alse hoenich ter stont
Doe verstoet hiit over broot
Dat hem god behiet ter noot
⁴²⁹⁵Ghene dau die lach op tvelt
Alomme ende omme haer getelt^[123]
Dat was clene coren ende wit
Ghelic den reine^[124] ende onbesmit
Manna hiet tvolc van israel
⁴³⁰⁰Doe seide moyses merct wel
Dat es broot dat u god geeft
Elc neems dat hem orbaer^[125] heeft
Daer gaderden si haer gewim
Som mee ende som min
⁴³⁰⁵Ende alsment dan ter maten dede
Proeft hier an wonderlichede
Dies minste hadde ofte meest
Dat dede al gods volleest
Vondens even vele ter maten
⁴³¹⁰Borgghet^[126] god moeti verwaten^[127]
Proef hier an al openbare
Ic sal di leren nu com hare
Ihesus dats hemelsche broot
Ende beter dan manna ter noot
⁴³¹⁵Die es bi manna bediet
Inden outaer daer menne siet
Indie figure van den broede
Gheloef hier an al doestuut node
Almaectemen dusent deel
⁴³²⁰Van ∙i∙ broede alst es gheel
Elc ware ihesus altemale
Gheloef hier an so doestu wale
Dat minste deel ende dat meeste
Es even groot gheloef dit beeste
⁴³²⁵Dit was die figure die si vonden
An manna tien stonden
Manna most men tilike lesen^[128]
Want en mochte niet genesen

[ f26v ]==f26v==

Der sonne het smalter voren kolom a
⁴³³⁰Wie soet at als wiit horen
Het gaf hem inden mont smake
Dat hi begerde van alrezake
Moyses hiet doe met gewelde
Dat nieman over nacht en helde
⁴³³⁵Dies en liet siis niet temin
Sanders dages vonden sire in
Den worm ende dat broot verrot
Merct hier an wat vertoget^[129] god
Manna dats die reyne marie
⁴³⁴⁰Die soete maget entie vrie
Die worm die uten brode wies
Dats ihesus vleesch nu merct dies
Quam sonder vader van marien
Dits tghelove sulle wi lien^[130]
4345Ses daghe ter weke quam dit broot
Ende upten vridach alst god geboot
Gaderden si ii dage spise
Ende doene rottet in gere wise
Des saterdages dur hare vieren
⁴³⁵⁰Ne dauwet geen indere manieren
Doe gheboet god moyses
Dat hi soude houden des
Dat men gedochte embermere
Wat brode dat hem gaf onse here
Moyses dede daer siin gebot
Aaron nam ∙i∙ goudinen pot
Daer hi dat manna indede
Manna bediet hier tere stede
Ihesus ende die pot marien
⁴³⁶⁰Hi ruste in hare sulle wie lien
Alse manna dede in die cruke
In hare herte in hare buke
Ende hi en sciet niet van hare
Gheliker wiis datmen dare
⁴³⁶⁵Manna hilt inden potte sochte
Datmens embermeer gedochte
Bi deser spise wet vor waer
Leefde dat volc ∙xl∙ iaer
Weltiit so die columme van viere
⁴³⁷⁰Des dages wert in swercs maniere
Ende henne ginc volgeden si mede
Ende daer soe stont ter selver stede
Sloegen si doe haer ghetelt
Dus quamen si met gewelt
⁴³⁷⁵Aldure die woistine van sin kolom b
In ∙i∙ stede hiet rafadin
Water gebrac hem als ic lese
Doe clageden si op moysese
Hi sprac toten here wat sal ic doen
⁴³⁸⁰Dit volc en laet mi niet geroen^[131]
Si sellen mi stenen harde saen
Doe liet hem onse here verstaen
Dat hi die oudste name gemene
Ende ginge toten marberstene
⁴³⁸⁵Vander montaengen^[132] daer bi
Die oreb heet dats synai
Ende hi den steen soude slaen
Daer soude water ute gaen
Aldus ghescieden daer die dingen
⁴³⁹⁰Moyses hiet twater proevingen
Want gode proeveden si dare
Ende vragedem of hi met hem ware
In rafadin leiden si haer strec^[133]
Die heidine van amalec
⁴³⁹⁵Om debreusche te verslane
Moyses coes uut ic wane
Om te vechten iegen him
Uten gheslachte van neptalim^[134]
Ioachim nam hi ende iosue^[135]
4400Ende gaf hem volcx vele me
Die hilt hi inden pauwelione^[136]
Ende selve moyses die coene
Clam up ons heren berch tehant
Ende nam ∙i roede in siin hant
⁴⁴⁰⁵Aaron ende hur marien man
Sire zuster ware mede dan
Alse moyses uphilt die hande
So verloren die viande
Ende als hem die macht ontvel
⁴⁴¹⁰Verloren die van israel
Aaron en hur dit vernamen
Rechten ∙i∙ steen up te samen
Ende ondersetten sine hande daer
Want si waren van ouden swaer
⁴⁴¹⁵Dus hilt hise up tote ander stonde
Dattie sonne sinken begonde
Ende iosue dreef hare veerde
Die amaleciten metten sweerde
God hiet moysesse gaen bescriven
⁴⁴²⁰Ende seide ic salt verdriven

[ f27r ]

Amalech noch metten sweerde kolom a
Ende siins vergeten doen up deerde
In sauls tiden es dit voldaen
Als ghi hier na sult verstaen
Ietro quam daer moyses sweer
I vroet heidiin een geheer^[137]
Ende doe hi sach den groten onvrede
Die moyses hem selven dede
Tvolc teberechtene^[138] allene
⁴⁴³⁰Dochthem ene pine niet clene
Hi seide du soude die pine niet ane vaen
Mar du salt uut kiesen saen
Mogende liede die gode ontsien
Waerheit minnen ende vrecheit^[139] vlie
⁴⁴³⁵Die dit volc van clenen saken
Berechten ende vrede maken
Die grote zake berecht allene
Aldus wart die pine clene
Moyses hi en scaemdem niet
⁴⁴⁴⁰Tedoene dat hem die heidin hiet
Ende hi deet doe altehant
Ietro voer weder in siin lant
Na pasche dach xlvii daghe
Na degyptie achterste plaghe
⁴⁴⁴⁵Dat si geoffert hadden tlant
Leesmen dat moyses quam tehant
Ende tvolc van israel quite^[140] ende vri
Ten berghe waert van synay
Ende moyses clam up te gode
⁴⁴⁵⁰God seide sech dese gebode
Ghi siet wat ic u hebbe gedaen
Nu sal ic u toe spreken saen
Houdi die ghebode miin
So suldi mine liede siin
⁴⁴⁵⁵Ende uut vercoren vor alle lide
Doe hem moyses dit bediede
Si seiden wat ons god heet
Dat wil wi doen gereet
Ende moyses die keerde weder
⁴⁴⁶⁰God sprac ic sal comen neder
Tote di in die demsterhede
Dat mi tvolc sal horen mede
Ganc ende mac mi dat volc rene
Heden ende margiin gemene
⁴⁴⁶⁵Doe hem hare cleder dwaen^[141]
Ende der wive oec anestaen
Dat si ten derden daghe siin kolom b
Ghereet ende segt hem termiin
Dat si an den bergen niet liden
⁴⁴⁷⁰Wie so den berch tast tesen tiden
Hi starfter omme dats de pant^[142]
Niemme doere an sine hant
Proeft of die viantscap was groot
Eer ihesus xristus smaecte die doot
⁴⁴⁷⁵Tusschen gode enter menschede
Mar siin bloet maecte den vrede
Hier na quam die derde dach
Ende eermen die sonne sach
Donret en blexemet mede
⁴⁴⁸⁰Ende tswer^[143] leet^[144] mit groter dichede^[145]
Decte den berch ende groot luut
Ende groot rooc gingher uut
Want god was comen inden viere
Daer toe ginct up in dere maniere
⁴⁴⁸⁵Alse tvier uten ovene doet
Tvolc was vervaert datter stoet
Ende waende dat moyses ware doot
Van ons heren gramschap groot
So dat sine sagen sonder vrucht
⁴⁴⁹⁰Comen in ene scone lucht
Hi seide doe hi hem quam tevoren
Heden so en suldi niet horen
Iacobets sone ende amram
Hort den genen die voer u quam
⁴⁴⁹⁵Entien van egypten dede wee
Enten wech makede indie zee
Ende u gaf hemelsche spise rene
Ende drinken van harde stene
Adame die vrucht gaf vander erde
⁴⁵⁰⁰Ende noe vander lovie bewaerde
Entie abrame gaf canaan
Ysaac van ∙i∙ ouden man
Ende van ∙i∙ ouden wive
Dede coemen tesen live
⁴⁵⁰⁵Die iacob maecte van kindre rike
Ende moyses verhief geweldelike
Mint des wort al u liif
Vor kindre ende vor wiif
Doe leedi tvolc ten berghe bi
⁴⁵¹⁰Allene aaron ende hi
Gingen bede over die pale^[146]
Dat ander volc bleef altemale

[ f27v ]

Staende binden pale daer kolom a
Doe sprac god al openbaer
⁴⁵¹⁵So dat si alle daer gemene
Die stemme horden groot ende clene
Dus gaf hi upten viiften dach
Die gebode daer die wet an lach
Met worden in lude ende in viere
⁴⁵²⁰Dat bediet die rechte maniere
Dat hi sende in selker wisen
∙I∙ daghe na siin verrisen
Dat was upten sinxten dach
Den heiligen geest daer vele an lach
⁴⁵²⁵Sine apostelen sende uut
In viere ontfingen sine ende in luut
Nu hort hier die ∙x∙ ghebode
Die tvolc daer ontfingen van gode
Dit es seithi dat eerste ghebod
⁴⁵³⁰Ne kies vor mi ne genen god
Ne mac geen gebeelde na mi
Ne genen afgod mac di
Noch anebeedse nembermere
Ic ben diin god ende diin here
⁴⁵³⁵Ende wreke des vader misdaet
Up dat kint dat daer na staet
Altote indat vierde let^[147]
Die mi haten ende mine wet
Ende ic doe hem ontfarmichede
⁴⁵⁴⁰Die mi minnen ende houden mede
Miin gebod entie mi dienen
Dit es teerste gebod van den tienen
Diins gods name diins heren
Ne souen niet en spotte keren
⁴⁵⁴⁵Noch anevaen ydelike
Dat bediet recht valschelike
Ne saltu sweren nembermere kolom b
Also dattu die gods ere
In di selven niet en breecs
⁴⁵⁵⁰Met dulre talen die du spreecs
Den saterdach saltu vieren
Ende heylighen in alre manieren
Dine kinder ende dine beesten
Ende dine knapen sellen inder feesten
⁴⁵⁵⁵Hem wachten van allen werke
Dese feeste daden die clerke^[148]
Upten sondach verkeren
Om die verisenesse ons heren
Eren moeder ende vader
⁴⁵⁶⁰Met worden ende met altegader
Dattu heves in allen dingen
Die dit gebod niet volbringen
Si sellen quader dode sneven^[149]
Diet doen sellen lange leven
Dune salt nieman slaen doot
Met handen met rade in gere noot
Den onnoselen doen geen quaet
Ne gener toe geven raet
Dat nieman ne wort gecranct siin liif
⁴⁵⁷⁰Mar daer du moges help den keitiif
Dune moets mit genen wive
Meenschap hebben metten live
Sonder met diere die di es geset
Ende gegeven ter wet
Ne stele nieman oec siin goet
Mar wes getrouwe in dinen moet
Ende roef niet en si diin
Mar laet elken hebben tsiin
Dune salt in genen stonde
⁴⁵⁸⁰Luden geven valsche orconde
Iegen iemene dit verbiet god
Ende alle logene ende al fel spot
Dune salt oec niemans goet
Begeren in dinen moet
⁴⁵⁸⁵No siin huus no siin erve
Om dien vrome^[150] van diere bederve^[151]
Du en salt oec niet te waren
Diins evenkerstiins^[152] wiif begaren^[153]
No siin ioncwiif no sinen knecht
⁴⁵⁹⁰No gene dinc die siin es echt
Hier gaen uut die ∙x∙ gebode
Die ons geset siin van gode

[ f28r ]

Dat volc horde dat geluut kolom a
Vier ende rooc sagen sire gaen uut
⁴⁵⁹⁵Als of die berch ontsteken ware
Van verre riepen si met vare^[154]
Moyses sprec ons gods gebod
Nemme ne spreket an ons god
Dat wi niet ne bliven doet
⁴⁶⁰⁰Tvolc stont van veren clene ende groot
Ende moyses es int swerc gegaen
Daer dede hem god tghebod verstaen
Die hier niet harde nutte en waren
Gescreven bedi laticker vele varen
⁴⁶⁰⁵Aldatter ouder wet bestaet
Want god seide wie man slaet
Willende sal dliif daer voren geven
Mar die hem onwetende neemt dleven
Willic datmen levende late
⁴⁶¹⁰Doch moeti vlien sire strate
Oge over oge tant over tant
Wonde over wonde brant over brant
Niit over niit dit geboet god
Mar nu es al ander ghebod
⁴⁶¹⁵Die wet es al gesmeedt te ghelde
Hets al vergeten dat god telde
Tiende hiet hem god daer bringen
Van corne van bome van allen dingen
Ende teerste note die int ghedichte
⁴⁶²⁰Noch geheten siin hantgichte
Oec seide aldus die stemme van gode
Eist dat ghi hout mine gebode
So sal ic vor u tvolc verslaen
Int lant dat ghi sult ontfaen
⁴⁶²⁵Ende vliegen ondersenden^[155] mettien
Dan sulsi alle vor hem vlien
Hort hier na hoe groet es tlant
Die rode zee es die oester cant
Die wester zee dats palastine^[156]
4630Die zuder kant sal die woistine
Wesen tote betlehem
Toter effraten dus sech hem
Sprac onse here tote moyses
Dat dit dlant van promissioen es
Moyses quam ten volke gegaen
Ende dede hem aldit verstaen
Si seiden alle si warens beraden^[157]
Dat siit harde garne daden
Moyses screef die wet van gode kolom b
⁴⁶⁴⁰Sonder allene die ∙x∙gebode
Die ghi horen sult hier naer
Die gescreven waren ende waer
Doe las hi aldie wort met staden^[158]
Si seiden dat siit gherne daden
⁴⁶⁴⁵Gods gebode embermere
Doe seidi dat hort onse here
Teerst dat dit gedaen es
Keerde ten berge moyses
Ende aaron mede dat segic u
⁴⁶⁵⁰Ende naab ende abiu^[159]
Die bede aarons kindre waren
Ende lxx ander tere scaren
Van israel der oudster lieden
Si quaemen daer die palen scieden
⁴⁶⁵⁵God die riep moyses allene
Uten andren gemene
Hi wilde hem die tafle geven
Daer die wet in was bescreven
Orlof so nam hi allene
⁴⁶⁶⁰Ende seide ten andren gemene
Beit hier gescieter enich vechten
Aaron ende hur sellent beslechten
∙I∙ swerc bedecte den bergh alomme
Iosue liet hi in ∙i∙ cromme^[160]
4665Van den berghe daer ic wane
Ende ginc allen dien berch ane
God riepen te ∙vii∙ dage
Daer was hi dats gene saghe
xl∙ dage ter selver stat
⁴⁶⁷⁰Dat hine dranc no ne at
Daer hiet god hem ter selver stede
Gout ende selver nemen mede
Dire cledre ende edel stene
Ende andre cierheit menich ene
⁴⁶⁷⁵Daer hi gode af maken soude
∙I∙ tabernacle ocht yeman woude
Raet hebben daer an gode
Daer mochti horen sine gebode
Maer die dierheit ende die zaken
⁴⁶⁸⁰Ende dat wonderlike maken
Dat daer an was ware al te lanc
Dies makic corten over ganc
Ende segge dat in artrike
Noit was tente dies gelike

[ f28v ]

⁴⁶⁸⁵Men mochte rechten ende breken kolom a
Ten oestende horic spreken
Was die dore daer men in ginc
Noit sach man diere dinc
Het was cusschen binnen
⁴⁶⁹⁰Int oestende wildiit bekinnen
Dat sancta sanctorum hiet
Stont ∙i∙ candelaer waert geen verdriet
Dien ic wel gerne prisen soude
Al gemaect van finen goude
⁴⁶⁹⁵Mar met ysere gestiit^[161] binnen
In elke side wildiit bekinnen
Gingen uut drie telgen van goude
In tmidden ∙i∙ daermen up woude
Up elke setten ∙i∙ goudiin vat
⁴⁷⁰⁰Ende olie van oliven in dat
Die vate daer men mede in goet
Waren algader goudiin roet
Entie tangen daerment mede vur dede
Dat lecht waren al goudiin mede
⁴⁷⁰⁵In vant oec noit gescreven das
Hoe hoghe die candelare was
Mar twerc was diere dan gout
Het was gemaect met gewout
Die candelare als wiit horen
⁴⁷¹⁰Stont in die tabernacle^[162] voren
An die sutside up gherecht
Andie nortside daer iegen echt
Stont ∙i∙ tafle van houte cetin^[163]
Daer ic wel seker ane bin
⁴⁷¹⁵Dat dlichtste hout is datmen vint
Ende verrot oec niet een twint
Ende die was lanc ∙ii∙ cubitus^[164]
Ende breet wi lesen dus
Ende al gecleet mit goude diere
⁴⁷²⁰Die tafle stont up voere viere
Alomme ginc ∙i∙ ranke^[165] scone
Van goude gemaect als ∙i∙ crone
∙ii∙ vingher boven der tafle hoech
Bescreef die gene die niet en looch
⁴⁷²⁵Daer up so lede men xii broet
Van tarwen uut te maten groet
Up elc ∙i∙ goudine patene^[166]
Te vollen breet ende rene
Daer up ∙i∙ hant vol wieroecs mede
⁴⁷³⁰Tlater dages lasic datment dede
Dat oude broot wech ende was der papen kolom b
Anders atent gene knapen
Ende berndent wieroec upten outaer
Dan leidemen versch broet weder daer
⁴⁷³⁵Up die tafle ende nuwen wierooc
Dat lagger al die weke oec
In midde vloere stont ∙i∙ outaer
Al fiin goudiin versch ende claer
Daermen gode up te diene plach
⁴⁷⁴⁰Als ic die wet bescreven sach
Dat vorderdeel dat sanctorius hiet
Was xx cubitus lanc el niet
Ende ∙x∙ hoech ende ∙x∙ wiit
Des willic dat ghi seket siit
{{sup|47⁴⁵Dat westerdeel heeten som
Die boeke sancta sanctorum^[167]
Dat was viercant an elke side^[168]
An lanc an hoech ende an wide
∙X∙ cubitus min no mee
⁴⁷⁵⁰Ende daer scieden dese twe
So hinc ∙i∙ bissine^[169] cortine
An iiii pilaerne goet ende fine
Van houte cetine ende van goude
Wel gecleet als god woude
⁴⁷⁵⁵Die blade daer af wit selveriin
Die capitele fiin goudiin
Daer gene cortine an hinc
Noit man sach diere dinc
Uptie cortine goet ende diere
⁴⁷⁶⁰Waren bloemen menigertiere
Genaiet die daer up stonde
Nu hort wat die boeke orconden
Wat in sancta sanctorum was
∙I∙ arke als ic bescreven las
⁴⁷⁶⁵Entie arke als ic bescrive
Was ghemaect als ∙i∙ rive^[170]
Van houte cetyn gehouwen
Die lanc was suldi getrouwen
ii slachelne^[171] ende een halve mede
⁴⁷⁷⁰Die wide daer af entie hoechede
Es ander half elve bescreven
Up gonen voet was soe verheven
Binnen ende buten goudiin scone
Boven gemaect met ere crone
⁴⁷⁷⁵Ente dragen wel gemaect
Daer in was wat help messaeet

[ f29r ]

Vol manna die goudine pot kolom a
Die aaron wiede in gods gebot
Entie tafle die god wilde geven
⁴⁷⁸⁰Moysesse mitter wet bescreven
Ende aarons roede daer ic hier naer
Wonder sal af scriven ende waer
Ende deutronomius ∙i∙ boec di lach
In die arke menighen dach
⁴⁷⁸⁵Altote osias tiden dats waer
Daer ic af scriven sal hier naer
∙I∙ goudine tafle decte die arke
Die hadde die selve gewarke
An die lange ende an die brede
⁴⁷⁹⁰Uptie vorder hoeke bede
Stonden ii cherubin van goude
Ingle daer iegen alsmen woude
Elc sach andren rechte iegen
Toeft ter tafle geslegen
⁴⁷⁹⁵Hare ii goudine vlerke quamen
Over die tafle tesamen
Ende dectense metten vlerke beden
Die andre ii waren versceden
Die tafle hiet oraculum^[172]
4800Iof propiciatorium
Want alsmen raet an gode nam
Hordemen dat tluut daer ute quam
Aldus was begaet^[173] die arke
Ende was gedaen na dit gewerke
⁴⁸⁰⁵In dat sancta sanctorium binnen
Die wech alomme wildiit kinnen
Waren van planken cetin
Elc vergaderde wel an him
Sonder allene an die oest side
⁴⁸¹⁰X cubitus was soe wel wide
Dus wast beloken^[174] mit cortinen
Ende daer lietmen die sonne sciinen
Ende dat plach open te stane
Vlac wast boven dat ic wane
⁴⁸¹⁵Ghedect aldus hordict visieren
Met cortinen van iiii manieren
Der onderster leesic dat ∙x∙ waren
Van iiii varwen te waren
Van bissiin wit alse snee
⁴⁸²⁰Ende van iacincten^[175] dats min no mee
Dan als die lucht gedaen
Van purpre dats sonder waen
Ghedaen als die fine garnate^[176] kolom b
Van cocke^[177] dats root utermate
⁴⁸²⁵Die onderste waren dus gedaen
Te gadre ghehecht sonder waen
Met knopen ende mit litsen van goude
Die daer na lagen alsmen woude
Waren ghemaect van gheets hare
⁴⁸³⁰Dor dweder te dragene sware
Xi ware so hebict vonden
Met goude an dandre gebonden
Dat derde decsel horic tellen
Was ghemaect van scaeps vellen
⁴⁸³⁵Ende daer toe wel gevarwet root
Wel getouwet^[178] als god geboet
Tvierde decsel was buckiin^[179]
Ende van verwen iacinctin
Wie soet oec van veren sach
⁴⁸⁴⁰Wat dierheit datter ane lach
Het dochte hem wesen sonder waen
Alse die hemel recht gedaen
Noit so was in al erdrike
Tente gemaect dies gelike
⁴⁸⁴⁵Ende weet wel dat ic geheel
Niene bescrive dat tiende deel
Omme dat telanc waer ende teswaer
Ende el niet dichte dan waer
Vanden vate die mer toe dede
⁴⁸⁵⁰Copriin ende goudiin mede
Ende vander plaetsen diere omme lach
Datmen wel kerkhof^[180] heten mach
So en willic niet scriven niet
Want het ware al u verdriet
Sjabloon:Initiuaalod hiet moysesse daer naer
Cleder maken dats waer
Daermen mede dienen soude
Sinen pape als hi woude
Ende in de tabernacle gaen
⁴⁸⁶⁰Van alden lieden sonder waen
Wilde hi dat papen hadden namen
Aaron entie van hem quamen
Die cleder lanc achter gheel
Die ioden plager ∙i∙ groet deel
⁴⁸⁶⁵Noch siin daer na die ornamente
Ghemaect in gheestelic convente
Mar diere waren si utermaten
Ghesteente wilic niet achter laten

[ f29v ]

Daer was ∙i∙ cleet hiet poderis^[181] kolom a
⁴⁸⁷⁰Aleman moste gebruken dis
Dan hare bisscop diemen hiet
Arabarchus^[182] onder dat diet
Daert cleet genaiet wesen soude
Hingen bellekine van goude
⁴⁸⁷⁵Lxxii die luden claer
Ende also menich knoep dats waer
∙I∙ ander cleet hiet maken god
Datmen heet in ebreusch efod
Diere wast suldi getrouwen
⁴⁸⁸⁰Ghemaect als ∙i∙ cleet sonder mouwen
Up elke scoudere stonden stene
Onichen^[183] ende sardonen^[184] gemene
Ende smaradden^[185] iosefus
Seit in sinen boec aldus
⁴⁸⁸⁵Dat derde cleet so hete wi
Rationali iuditii^[186]
Dat was sere diere van werke
Ende vierhoecte seggen clerke
In goude vast ende al gemene
⁴⁸⁹⁰Daer in xii diere stene
In vier steden iii te samen
In deerste stede stont bi namen
Miraude^[187] topase^[188] ende sardone
In dander stede so stont scone
⁴⁸⁹⁵Carbuncle^[189] iaspis^[190] ende saphieren
In die derde so stont bi manieren
Ametiste^[191] ligure^[192] ende achaet^[193]
In die vierde datis geen baraet^[194]
Onichinus^[195] beris^[196] ende crisout^[197]
4900Dese waren van groter gewout
Onder elke stont gescreven wel
∙I∙ name der kinder van israel
Oec seggen boeke meer dan een
Datter in midden stont ∙i∙ steen
⁴⁹⁰⁵Viercant ende siin gewout
Diene drouch dat hem god was hout
Iosefus scriift dattie sardone
Die so claer was ende so scone
Ende op die rechter scoudre stoet
⁴⁹¹⁰Weltiit so hem god was goet
Datter so groot lecht ute sloech
Datment sach verre genoech
So welke tiit die bisscop dede
Sacrificie ende sine bede
⁴⁹¹⁵Ende alsi souden wiich^[198] bestaen kolom b
Die xii stenen sonder waen
Waren so claer in haer gewout
Wast so dat hem god was hout^[199]
Up thoeft hadhi die crone
⁴⁹²⁰Diere gemaect ende harde scone
Die was bina als ic gome^[200]
Na des paes miter van rome
Vor tvoerhoeft hinc ∙i∙ goudine plate
Alse ∙i∙ mane diere utermate
⁴⁹²⁵Daer in met iiii lettre gescreven
Ons heren name ende wel up heven
Die dat spelde ende dat woude
Dat god dor ons sterven soude
Dus ende bet so was gecleet
⁴⁹³⁰Aaron ende als hi was gereet
God hi wiisde hem die maniere
Hoe hi wilde ende welker tiere
Daer die sacrificie waren
Mar dat willic laten varen
⁴⁹³⁵Dese ornamente so maecte wel
∙I∙ vroet man hiet besehel
Van iudase was hi hebic vreest
God gaffer hem toe den heiligen geest
Ende corab een ander man
⁴⁹⁴⁰Die was van iacobs sone dan
Dese maecte die behendichede
Dat noyt man in gere stede
Daer hi des gelike sach ene
Si gravierden oec die stene
⁴⁹⁴⁵Die noch nieman an desen dach
Nieman conterfeiten ne mach
Doe god dat hadde geseit
Gaf hi moysesse gereit

[ f30r ]

ii taflen die waren van stene kolom a
⁴⁹⁵⁰Daer in die wet bescreven rene
Metten vingheren ons heren
Also als ons die boeke leren
Doe die lieden beneden sagen
Dat moyses soude verdagen^[201]
4955Upten berch so lange
Spraken si mit alle bedwange^[202]
Tote aaron en seiden
Mac ons gode die ons leiden
Die voer ons gaen int woiste lant
⁴⁹⁶⁰Ons es oncont ende onbecant
Wat moyses es gesciet
Aaron ende hur wilden dat diet
Bestieren^[203] vander dulre vaert
Ende si haddent sere ontwaert^[204]
4965Ende spueden hur in sine ogen
So dicke hine const gedogen
Ende versmordene^[205] daer mede
Aaron sach datmen daer dede
Sinen swager ende was vervaert
⁴⁹⁷⁰Ende sprac aldus ten lieden waert
Ghi sult hare te mi werc sinden
Die horingge^[206] van uwen kinden
Ende van uwen wive mede
Dat was haer meeste dierhede
⁴⁹⁷⁵Doe pensdi dat si van den rade
Af souden staen dur hare scade
Doch brochten si de oringge
Nu hort hier wonderlike dinge
Aaron werpt goet in den viere
⁴⁹⁸⁰Daer maecte die duvel sciere
Bi sire list ∙i∙ calf daer of
Den calve gaven si groten lof
Doe riep daer menich duvels bode
Israel dit siin dine gode
⁴⁹⁸⁵Die di uut egypten brochten
Dese lisdaet si sere becochten
Aaron maectem ∙i∙ outaer
Ende geboet des margiins daer
∙I∙ vierdach^[207] sonder waen
⁴⁹⁹⁰Ende tvolc es tilic up gestaen
Si aten ende dronken ende maecten feeste
Ende anebeden dminste ende dmeeste
God sprac te moysese saen
Ganc neder diin volc heeft misdaen
⁴⁹⁹⁵Laetse mi bederven al kolom b
Ic beloefdi dat ic sal
Van groten volke di here maken
Moyses sprac te desen zaken
Laet dine grote gramschap vallen
⁵⁰⁰⁰Here des bidic di voer hem allen
Dat niet segge menich viant
Di es in egypten lant
God deedse heimelike hene varen
Om dat hise wilde te waren
⁵⁰⁰⁵Int gheberchte al verslaen
Hine hads gene macht sonder waen
Tegevene tharen doene
Dat lant van promissioene
Ghedinc dire vriende hier te voren
⁵⁰¹⁰Dien du selve heefs gesworen
Dattu souts dat lantscap geven
Haren gheslachte ende haren neven
Dus stilde moyses onsen here
Ende ginc af bedroevet sere
⁵⁰¹⁵Ende droech ii tafle tien tiden
Steniin an beden siden
Ghescreven metten vingher gods
Ende iosue die siins gebods
Wachte ende anden berch lach
⁵⁰²⁰Quam iegen hem als hine sach
Mar dat wet wel al sonder saghe
Hi en vaste niet die ∙xl∙ daghe
Ende seide tote moyses
In dat here beneden es
⁵⁰²⁵Als ochtmen vochte groot geclanc
Neen sprac moyses hets sanc
Mar doe hire naecte^[208] ende tcalf sach
Ende dat spel up genen dach
Wart hi gram ende warp ontvee
⁵⁰³⁰Die marberne tafle twe
Dat goudine calf verberndi mede
Ende wreeft te pulvere ter stede
In ∙i∙ water so warp hiit dan
Ende deder af drinken menigen man
⁵⁰³⁵Men leest so wie dat dranc vander fonteinen
Ende van gere misdaet was onreine
Dat hem tgout hinc anden baert
Moyses scalt taaroene waert
Dat hi des volcx wille dede
⁵⁰⁴⁰Mar om hare piinlichede

[ f30v ]

Ontsculdichde hem aaron daer kolom a
Want hi der doot hadde vaer
Moyses riep nu comt te mi
Al dat comen es van levi
⁵⁰⁴⁵Entie gode hevet weert
Elkerlike neme siin sweert
Gaet alle dor dit here groot
Ende elc sla sinen viant doot
Die getekent es met goude
⁵⁰⁵⁰Des dages vielre upter moude
iii dusen0t ende hur daer mede
Dus wrac god hare piinlichede
Moyses sprac upten andren dach
Ic ga te gode sien of ic mach
⁵⁰⁵⁵Hem verbidden u grote misdaet
Mar ghi hebt bgedaen al quat
Here riep hi dat arme diet
Dien dus sere es misciet
Vergef hem dat heeft misdaen
⁵⁰⁶⁰Ocht doe mi uten boeke saen
Daer du mi in heefs geset
Doe sprac god die mine wet
Niet en hout sal ic af screpen^[209]
Leet wech tvolc dattu heefs begrepen
⁵⁰⁶⁵Miin ingel sal di bewaren
Inne^[210] sal niet metti varen
Tvolc es hart ic soudem deren
Ic salse noch ∙i∙ warf visiteren^[211]
Ende salse oec bederven^[212] al
⁵⁰⁷⁰Dit bediet den swaren val
Daer si in vielen onsochte
Doese tvolc van rome vercochte
Om tgedreech van onsen here
Weenden alle die lieden seere
⁵⁰⁷⁵Doch bad moyses hier omme
Doe quam van swerke ∙i∙ columme
Ende moyses sprac te gode aldoe
Daer si alle sagen toe
Besie diin volc wiltu god
⁵⁰⁸⁰Riep hi ende eist diin gebod
Dat icse leiden sal dor twout
Sech wien du met mi senden sout
Miin ansichte sal vor di gaen
Sprac god hier mogedi verstaen
⁵⁰⁸⁵Die gode gebede van moyses
Mere was tansichte dan dingel es
Moyses sprac here toech mi kolom b
Hoe gedaen diin ansichte si
God sprac du en moges niet sien
⁵⁰⁹⁰En sal genen man gescien
Die mi sien sal ende leven
Stant hier inden hole beneven
An desen steen hier besiden
Mine claerheit sal bidi liden
⁵⁰⁹⁵Tachterst so saltu van mi sien
Moyses ginc staen mettien
Ende ∙i∙ swerc ginc voer hem staen
So grote claerheit sonder waen
Leet vor hem hine conste gedogen
⁵¹⁰⁰Tesiene man mit ardschen ogen
Mar doe god verre was leden
Boer dat swerc te sire stede
Ende moyses die sach al naer
Van verren die godlichede claer
Doe sprac te moyses onse here
Mac ii taflen min no mere
Na die eerste ic salre die wet
In scriven dier eer was geset
Ende echt was ginder ∙xl∙ dage
⁵¹¹⁰Moyses datis gene sage
Ende ∙xl∙ nachte min no mere
Hine at no dranc mit onsen here
Doe hi neder quam wet vor waer
Ende met hem brochte die tafle daer
⁵¹¹⁵Slouch so grot licht ende selke scine
Uten claren ansichte sine
Alse of het gebornet^[213] ware
Ia het was so clare
Dat niemen mochte gedogen
⁵¹²⁰Up hem te siene metten ogen
Ebreusche ieesten seggen vor waer
Dat hi darde warf daer naer
Echt niet at in ∙xl∙ dagen
Om dat hi hem soude beiagen
⁵¹²⁵Van haren misdaden aflaet
Dies es noch der kerken raet
iii vastine te hebben int iaer
Voer midwinter wet vor waer
Voer paschen ende voer scinxten mede
⁵¹³⁰Of die kerke noch hout die zede
Om dat elias ende moyses
Ende ihesus die xristus es

[ f31r ]

Alle drie vasten ∙xl∙ daghe kolom a
Ende ∙xl∙ nachte sonder saghe
⁵¹³⁵Doe hiet moyses daer maken
Die tabernacle die diere zaken
Arke taflen ende candelaren
Die vate oec metten outaeren
In die weke hiet hi vieren
⁵¹⁴⁰Den saterdach in allen manieren
Al tvolc quam daer ter steden
Ende offerde hem al haer dierheden
So getrouwelike dor gode
Datmen uut gaf met gebobe
⁵¹⁴⁵Datter niemen offerde mee
Meesters ware af si twee
Diemen hier voeren noemde wel
Corab ende besehel
Alle die van xx iaren
⁵¹⁵⁰Entie daer boven waren
Daden daer toe haer offerande
Int dander iaer als ict becande
Dat si egypten hadden gerumt
Daer menich omme wert gerumt
⁵¹⁵⁵Ten eersten dage van apprille
Doe rechten na sinen wille
Moyses die tabernacle ons heren
∙I∙ groet swerc met groter eren
Dat nieman mochte dor sien
⁵¹⁶⁰Bedecte alden dach mettien
Nachts was tswerc leesmen hier
Root ende claer alse dat vier
Dat si mochten openbare
Verstaen datter got in ware
⁵¹⁶⁵Vort meer rumden si tvelt
Ende braken up hare getelt
So weltiit dat swerc hief dane
Ende daert hem sette te stane
Gingen si weder logieren^[214]

⁵¹⁷⁰Dus plagen si dere manieren

1. stouthede: Stoutheid, onversaagdheid, dapperheid, stoutmoedigheid, moed.
2. castien: hier in de betekenis van prediken, het woord gods verkondigen
3. weldich: Macht hebbende, machtig, sterk.
4. ieroboam: Jeroboam II (Vulg. Hieroboam Hist.Schol. Jeroboam), zoon van Joas en diens opvolger als koning over het koninkrijk Israël (783-743). bijbel: 2 K 14:23, Hist.Schol. Lib. IV Reg. Cap.XX
5. ebrom: Hebron (Vulg./Hist.Schol. Hebron), stad ten zuiden van Jeruzalem in het stamland Juda plaats waar de aartsvaders begraven zouden zijn. bijbel: Gn 37:14, Vgl. Gn 49:29-30, Hist.Schol. Lib.Gen. Cap.CXV
6. terdriet: moet waarschijnlijk tverdriet zijn
7. nempres: Ramses, bij Maerlant farao van Egypte ten tijde van Jozef. Er heeft altijd al onzekerheid bestaan aangaande de identificatie van de verschillende farao's die in de bijbel genoemd worden. Voor zijn Rijmb. greep Maerlant terug op de Hist.Schol. van Petrus Comestor; deze noemt de farao Nephres (Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.II). Comestor baseerde zich voor een groot deel op de werken van Flavius Josephus. De laatste gaat op basis van een van zijn bronnen dieper op dit probleem in (Ap. I,95 e.v.). Hij geeft deze farao de naam 'Rampses', en beschrijft hem als de (al dan niet historische) vader van de volgens hem door de auteur van zijn bron verzonnen farao Amenophis (vgl. Rijmb. 82,41). De nempres van Maerlant gaat vrijwel zeker op de rampses van Josephus terug. bijbel: Jos Ap I,95 e.v.
8. amonesis: Amenhotep (de Griekse transcriptie is Amenophis), naam van vier farao's van Egypte uit de 18e dynastie. Hier is waarschijnlijk Amenhotep III (1403-1364) bedoeld. Er heeft altijd al onzekerheid bestaan aangaande de identificatie van de verschillende farao's die, zonder persoonsnaam, in de bijbel genoemd worden. Voor zijn Rijmb. greep Maerlant terug op de Hist.Schol. van Petrus Comestor; deze noemt de farao ammonaphis (Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.II). Flavius Josephus (Ap. I,95 e.v.) noemt deze amenophis. bijbel: Ex 1:8, Jos. Ap., ed. Loeb, I,95 e.v.
9. was: van wassen: Aanwassen, aangroeien, toenemen
10. verduwen: onderdrukken beproeven doden verpletteren in het nauw brengen vernietigen verdrijven zich pijnigen
11. dwinen: Verdwijnen verminderen in omvang, uitgebreidheid, getalsterkte slinken, afnemen.
12. plagen: vleselijke liefde, ook alleen vleselijke gemeenschap. de uitdrukkingen “eens mans plegen” en “eens wives plegen”.
13. vogede: voget: opziener, opzichter
14. iagen: Jagen, opjagen, najagen, vervolgen.
15. tegle: Tegel, metselsteen, gebakken steen, baksteen, tichel.
16. Eiton: Pithom, een van de twee voorraadsteden die volgens de bijbel door de Israëlieten moesten gebouwd worden.
17. ramassem: Raämses (Vulg. Ramesses Hist.Schol. Ramessen), plaats in Egypte, ligging onzeker. Raämses is in de bijbel een van de voorraadsteden die de farao de Israëlieten dwong te bouwen tevens pleisterplaats na de uittocht uit Egypte. bijbel: Ex 1:11, Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.II
18. vroeden wiven: vroedvrouwen
19. do: Toen, ten tijde dat.
20. staden: tepas komen, van nut zijn
21. sneven: doodgaan, sterven, omkomen.
22. sot: Dwaas, dol, zonder verstand, van zijn verstand beroofd, ook dom en uitzinnig
23. let: Dat wat iemand of iets ophoudt of vertraagt, vertraging, verwijl, vertoef.
24. ontliven: Van het leven beroven, ombrengen, doden, vermoorden.
25. egyptieyn: egyptien: egyptenaar
26. hale: verborgenheid, heimelijkheid in de verbinding in/met stilre hale In het geheim.
27. hemelic: heimelijk
28. wale: wel
29. hiet siis gomen: beval zij van er op te letten
30. gomen: Letten op, acht geven op zoowel nagaan als opmerken.
31. termit: Terimit, (Hist.Schol. Terimith), dochter van de Egyptische farao. Haar naam is alleen in apocriefe bronnen overgeleverd. bijbel: Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.V
32. gepeect: Bepekt, met pek besmeerd.
33. gegriimt: zwart gemaakt.
34. carmede: van kermen
35. spanen: Van de borst nemen of van de moedermelk afwennen, spenen.
36. erre: boos
37. gesedet: Een goede (slechte, betere) aard of karakter hebbend, braaf ook fatsoenlijk, welgemanierd, beschaafd, een (zodanig) karakter hebbende, als door een bep. wordt aangewezen.
38. dromen: gedrang
39. ronden: van ronnen, lopen, gaan.
40. cropen: evan crupen: Zich ergens verbergen, zich ergens nestelen, ergens in, uit, door of onder kruipn
41. gewreken: Wraak nemen over iets, voldoening nemen voor ondervonden kwaad.
42. leedsman: leider, aanvoerder
43. misquame: leed, kwaad
44. there: het here: het leger
45. tors: te ors: te paard
46. odevaren: ooievaar geluksaanbrenger
47. besiin waren: Zich bevonden in de buurt van.
48. haten: haten, een hekel hebben aan
49. worme: (giftig) ongedierte insect worm nietig wezen spin reptiel amfibie
50. Seba (Vulg. Saba Hist.Schol. Saba, Sabba), eigenlijk volk en land van het zuiden van Arabië. De koningin van Seba die Salomo bezoekt, was afkomstig uit Arabië. Doordat echter het Arabisch 'Šebâ' met het Ethiopische 'Sebâ' werd verward, werd de koningin een Ethiopische. De door Mozes ingenomen hoofdstad van Ethiopië werd door Josephus (Jos-Ant.II,X,2) geïdentificeerd met het Ethiopische Méroé. Bijbel: 1 K 10:1, Hist.Schol. Lib.Ex.Cap.VI
51. vast: Solide, versterkt een versterking vormend.
52. gast: vijandelijke bezoeker, belegeraar
53. tharabis: Tar(a)bis (Hist.Schol. Tarbis), apocriefe Ethiopische prinses. Zij werd verliefd op Mozes toen deze haar stad belegerde. Bijbel: Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.VI, Vgl. Nu 12:1-2
54. loven: Goedkeuren, instemmen (met), toestemming geven (aan).
55. gehingen: Hem toelaten, toestaan, veroorloven.
56. graveren: (Een afbeelding) uithakken, graveren in hard materiaal, vooral in steen.
57. voer: van varen hier in de betekenis van: Het maken. Met subjectswisseling: gaan met.
58. blouwe: Slaan, ranselen een pak rammel geven.
59. Them seidi die hadde onrecht: aan degene die ongelijk had zei hij
60. ontberen: nalaten, missen
61. onnere: oneer
62. madian: Midjan (Vulg./Hist.Schol. Madian), gebied van de stam Midjan. Er was ook een stad Madian ten oosten van de golf Akaba, vgl. Bijb.Enc. s.v. Midjanieten. Bijbel: Ex 2:15, Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.VII
63. satura: Ketura: tweede vrouw van abraham na de dood van Sara.
64. lantscap: Land, rijk, landstreek, gewest, provincie land of gebied
65. plachmen: van plagen, hier in de betekenis van plegen, gewoon zijn.
66. plagen: in de betekins van verzorgen, zorgen voor
67. benemen: verhinderen, beletten
68. gersan: Gersom: De oudste zoon van Mozes, en zijn vrouw Sippora, die afkomstig was uit Midian.
69. eliasar: Eliëzer is volgens de bijbel de tweede zoon van Mozes en Zippora. Zijn naam betekent "God was mijn hulp" in het Hebreeuws. In een vers uit het Bijbelboek Exodus (18:4) staat: "De naam van de zoon was Eliëzer, omdat 'Mijn vaders God (Eli) mijn hulp was (ezer), die mij redde van de Farao's zwaard."
70. swaer: schoonvader
71. sweer: aangetrouwd familielid, schoonvader
72. sin: staat hier voor betekenis
73. iof: jof: zeer gewone bijvorm van of, als onderschikkend en als nevenschikkend voegwoord.
74. ensi: tenzij
75. del: Met lege handen, zonder iets te hebben
76. onse ...: here is hier blijkbaar vergeten door de copiïst
77. lasers: melaats
78. gemoet: instemming
79. boudelike: vrijmoedig, onbeschaamd
80. degen: ridder, krijgsheld, held
81. vri: vrijgeboren, vrij, zelfstandig, onafhankelijk
82. omboed: van ontbiede
83. toeverer: tovenaar
84. marasche: moeras
85. puut: kikker
86. mul: Stof, zand, losse en droge grond
87. rau: van rouwen: berouwen, spijten
88. somen: van som: sommige, enige, enkele
89. stralen: steken van insecten
90. tegaen: Te niet gaan, ophouden te bestaan, vergaan.
91. luse: luizen
92. gevorst: van gevorsen: Uitzoeken, vinden, te weten komen.
93. selsiene: Bijzonder, vreemd, wonderlijk.
94. sparsen: verspreiden
95. roven: korsten, uitslag
96. maargiin: morgen
97. sonder gilen: zonder gekscheren, in alle ernst, voorzeker
98. donre: donder
99. gers: gras
100. nemmee: niet meer
101. fier: vier (telwoord)
102. Onder die egyptiene. Waren mee plaghen danne tiene. Dat merct wel niet also suaer. Alse die .x. wet voor waer. .xxiiij. daghe tfier. Houter of die kalendier. Dat es eene (l. tve) in elke maent. Dar men al ghelike af waent. Dat vp eene wile van den daghe. Vreselijc sijn die ader slaghe. (Onder de Egyptenaren woedden meer dan tien plagen maar let wel: niet even erg als die tien. Nota bene: de kalender vermeldt er 24 dagen van, twee aan twee - dat is eenmaal (tweemaal) in elke maand - , waar men zonder uitzondering van denkt, dat op enig moment van de dag aderlatingen gevaarlijk zijn.)
103. ader slaghe: aderlating De zgn. Dies Aegyptiaci waar Maerlant over spreekt werden beschouwd als ongeluksdagen in sommige kalenders werd zelfs aangegeven tijdens welk uur men de meeste risico's zou lopen b.v. bij het reizen of bij het aderlaten.
104. ioncwiif: meid, dienstmaagd
105. diere: dure, kostbare.
106. tiaer: het jaar
107. dillen: snappen, praten
108. post: deurpost
109. overdure: boven dorpel
110. besoept: van besopen : overstromen
111. zoutre: psalmen
112. verladen: kwellen
113. viifte: vijfde generatie
114. caath: Kehat
115. sachor: Sukkot of Sukkoth is de eerste plaats waar de Israelieten tijdens de exodus halt houden Gn. 12:37. Zowel hun vertrekpunt Rameses als Succoth zijn steden in het Land van Goshen, waarvan men in het algemeen aanneemt dat het in de oostelijke delta van de Nijl lag.
116. Etam (Vulg./Hist.Schol. Etham), plaats aan de rand van de woestijn. Bijbel: Ex 13:20, Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.XXIX.
117. verwet: van verwen, kleuren
118. luchter: linker
119. togede: toonde
120. tilike: ‘s morgends
121. quackele: kwartel
122. Over reyn so hilt hi dat: hij dacht dat het regen was
123. getelt: Tent, legertent
124. reine: regen
125. orbaer: hetgeen nodig is
126. borghen: beschermen borg staan voor op grond van een borgstelling vrijlaten op krediet geven
127. verwaten: te gronde richten excommuniceren vervloeken verafschuwen
128. lesen: Zamelen, verzamelen, bijeenbrengen, oprapen, opzamelen, lezen, plukken. Vooral van voortbrengselen der natuur.
129. vertogen: Tonen, doen zien, openbaren, doen zien met het oog van de geest
130. lien: bekennen een vertrouwelijke mededeling doen inzien verklaren vermelden zich beroepen vertrouwen toestemmen getuigen
131. geroen: Rusten, tot rust komen ook ophouden met iets.
132. montaengen: berg, gebergte
133. strec: strik, hinderlaag
134. neptalim: Naftali (Vulg. Neptalim Hist.Schol. Nephtalim), stam van Israël.
135. iosue: Jozua of Jehosjoe'a is een bijbelse figuur, naar wie het bijbelboek Jozua is genoemd. Zijn naam betekent God is zijn hulp of God, de Redder. Jozua was de zoon van Nun, uit de stam van Efraïm, en werd na de dood van Mozes de leider van Israël.
136. pauwelione: Tent, ook veldheerstent.
137. geheer: Aanzienlijk, voornaam ook uitstekend, roemrijk
138. berechten: besturen
139. vrecheit: Hardvochtigheid, wreedheid, hardheid, onmeedoogendheid.
140. quite: onbelast vereffend vervallen vrij
141. dwaen: wassen
142. pant: onderpand hier in de betekenis van last, kwelling, onaangenaamheid, leed.
143. tswer: moet ‘tswerc’ (het zwerk)
144. leet: onaangenaam, droevig
145. dichede: dichtheid
146. pale: paal grenspaal grens territorium
147. vierde let: vierde generatie
148. clerke: Geestelijke, meer bep.: persoon die de lage geestelijke wijding heeft ontvangen.
149. quader dode sneven: een ellendige dood sterven, op een ellendige of rampzalige wijze om het leven of aan zijn eind komen.
150. vrome: voordeel nut winst opbrengst inkomsten
151. bederve: nut, voordeel, belang
152. evenkerstiins: Medechristen bepaaldelijk medemens, naaste
153. begaren: begeren, willen
154. vare: van vaar: vrees
155. ondersenden: Wederkerig zenden
156. palastine: Palestina In de verbinding die see palestine De Palestijnse (dus wsch. de Middellandse) Zee (Vulg. mare Palestinorum Hist.Schol. mare Palaestinum). Vgl. Ex 23:31 en Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.XLII.
157. beraden: Genegen zijn tot, bereid zijn tot.
158. stade: Op een betrouwbare wijze, zó dat men op iem. of iets staat kan maken, zonder op iets inbreuk te plegen of ergens van af te wijken.
159. abiu: Abihu (Vulg. Abiu Hist.Schol. Abiud, Abiu), zoon van Aäron. bijbel: Ex 6:22, Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.XLIV (Abiud), Hist.Schol. Lib.Lev. Cap.XVI (Abiu)
160. cromme: Kromming, bocht ook een weg met een bocht, een omweg
161. gestiit: gestut
162. tabernacle: Woonplaats van God (Jahwe). Het heiligdom dat de Israëlieten in opdracht van Jahwe in de woestijn bouwden en dat Zijn aanwezigheid te midden van hen symboliseerde (vgl. Bijb.Enc., p. 680-681).
163. cetin: Van hebr. sittim, het hout van een acaciaboom, dat duurzaam en aan geen verrotting onderworpen is
164. cubitus: El, lengtemaat van ca. 70 cm.
165. ranke: hier bedoeld als opstaande rand.
166. patene: schotel
167. sancta sanctorum: heilige der heiligen
168. viercant an elke side: het was een kubus
169. bissin: Bissen, zekere fijne, witte linnen stof.
170. rive: schrijn
171. slachel: el (lengtemaat)
172. oraculum: Verzoendeksel van de ark des verbonds (in de tabernakel).
173. begaet: van begaden: Versieren, optooien, oppronken, opschikken.
174. beloken: gesloten ingesloten in zichzelf opgesloten omsloten
175. iaccincten: Korund, gekristalliseerd kleurloos alumniumoxyde, mineraal dat alleen door diamant in hardheid wordt overtroffen. Vgl. Wyckoff 1967, p. 97-98. De steen zoals die bij Maerlant, en ook bij Cantimpré, Albertus Magnus en Plinius (Plin., ed. Loeb XXXVII,41,125) beschreven staat verwijst niet naar wat tegenwoordig hyacint wordt genoemd, aldus Wyckoff, maar naar het mineraal korund, dat in drie varianten, t.w. rood, geel en blauw, bestaat, waarvan de rode variant robijn wordt genoemd en de blauwe saffier. Maerlant zegt dat de steen de kleur heeft van de kalerdone (zie ald.), t.w. lichtblauw. Zie ook: jacinctus
176. garnate: granaat Benaming van een edelsteen, genoemd naar de kleur van de pitten van granaatappels.
177. cocke: scharlaken
178. getouwet: Bereid, geappreteerd
179. buckiin: van een bok
180. kerkhof: Kerkhof, op enige wijze afgeperkte ruimte om of bij een kerk.
181. poderis: Poderis, Latijnse benaming voor het lange overkleed dat priesters dragen. Hier het met gouden belletjes versierde overkleed van de joodse hogepriester.
182. arabarchus: Arabarches (Hist.Schol. arabarchus), titel van een joods priester. Eigenlijk de aanduiding van een ambtenaar van de joodse gemeenschap in Alexandrië (Egypte) wiens taak het was om tol te heffen. Bijbel: Hist.Schol. Lib.Ex. Cap.LXIV
183. onichen: onyx
184. sardone: Sardonyx, onyx met rode lagen.
185. smaradden: smaragden
186. rationali: Borstlap der priesters, bij de Israëlieten.
187. miraude: smaragd
188. topase: topaas
189. carbunde: Karbonkel, hoogroode robijn.
190. iaspis: Jaspis (Nat.Rer. iaspis), een tot het kwarts behorende steensoort (cryptokristallijn siliciumdioxyde), groen, soms met rode spikkels, waaraan in de Middeleeuwen vooral een zuiverende of beschermende werking werd toegeschreven.
191. ametiste: Ametist (Nat.Rer. ametistus), paars, wijn- of violetkleurig kwartsgesteente. Men dacht dat het tegen dronkenschap werkte. Volgens Wyckoff 1967, p. 74 werd de naam wsch. ook gebruikt voor andere mineralen van een dergelijke kleur, zoals paarse korund of fluoriet. Bijbel: Nat.Rer. 14,2
192. ligure: Lynxsteen (Vulg. ligyrius in de NBG-vertaling: barnsteen), bep. edelsteen. Deze steen wordt in de bijbel genoemd als een van de stenen op het 'borstschild der beslissing' (een onderdeel van de priesterkleding). Hetz. als de zgn. lynxsteen, een waardevolle steen die zou ontstaan uit de urine van de lynx, mog. tourmalijn.
193. achaet: Agaat, kiezel- of kwartsgesteente dat bekend is vanwege zijn kleur en tekening.
194. baraet: List, bedrog, uitvlucht, smoes.
195. onichinus: Onychinus (Nat.Rer. onichinus), een soort onyx, geelkleurige edelsteen. Een van de twaalf edelstenen die het priestergewaad van Aäron sierden. Zie ook: *onix (I) bijbel: Nat.Rer. 14,{{sup|49, Ex 28:20
196. beris: Beril, groen edelgesteente (beryllium-aluminiumsilicaat).
197. crisout: Chrysoliet, een bleekgroene steen die na het slijpen een goudglans krijgt. Zie ook: crisoletus (I), Zie ook: latoen
198. wiich: Strijd, gevecht, kamp, veldslag.
199. hout: Gunstig gezind, genadig. Van een meerdere (inz. God) jegens een mindere.
200. gomen: opvatten, menen, wanen.
201. verdagen: Vertoeven, verblijven, zich ergens ophouden.
202. bedwange:dwang, noodzaak
203. bestieren: intomen
204. ontwaert: in onwerde hebben: verachten, minachten, geringschatten.
205. versmoren: door verstikking om het leven brengen vermoorden
206. horingge: oorringen
207. vierdach: feestdag
208. naecte: van naken: naderen.
209. screpen: Schra(p)pen, (af)krabben.
210. inne: uit ic ne (ic en).
211. visiteren: Zich in goede of in slechte zin met iemand bemoeien.
212. bederven: in het verderf storten doden schade toebrengen
213. gebornet: van bornen: Branden, in brand, in gloed staan
214. logieren: kamp opslaan, kamperen