Wat overkwam Lientje Vandenborne?

Uit Wikisource
(Doorverwezen vanaf Wat overkwam Lientje Vandenborne)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
pages 1-24

[ 1 ]




Wat overkwam Lientje Vandenborne?



Met een genealogiefragment uit de 14de en 15de eeuw van de kunstenaarsfamilies


Massys, Beyaert en Vandenborne








Peter Crombecq, 30 november 2006
[ 2 ] ==Inhoud== [ 3 ] Wat overkwam Lientje Vandenborne?

Met een genealogiefragment uit de 14e en15e eeuw van de kunstenaarsfamilies Massys (Antwerpen, Grobbendonk, Leuven), Beyaert en Vandenborne (Leuven)

Inleiding[bewerken]

Op 15 juni 1543 werden Lientje Vandenborne en haar 6 broers en zusters weeskinderen en werden ze op straat gezet.

Nadien werd van hen niets meer vernomen.

De beeldhouwers Beyaert[bewerken]

Ruim anderhalve eeuw eerder leefde in Leuven Jan Beyaert (°<1385, <1437; #18[1]) met zijn echtgenote Margareta Weys en hun vijf kinderen [2]. Jan en zijn broers Arnold en Michel waren schrijnwerkers (scrinifex). Zijn zoon Josse (°ca1405, <1483), ook een schrijnwerker, begon zich in de gouden periode van Philips de Goede een reputatie op te bouwen als beeldsnijder (sculptoris imaginum, factor imaginum ook antropoformita). Uiteindelijk werd hij één van de belangrijkste kunstenaars van zijn tijd en inspireerde hij talloze anderen, waaronder zoon Steven, neef Peeter Beyaert (zoon van oom Arnold) en neef Jan Vandenborne (°<1446, <1526; #4), zoon van zijn zuster Margriet die gehuwd was met Peeter Vandenborne (°<1426, <1446; #8), een telg uit de brouwersfamilie Vandenborne[3]. De naam Beyaert had intussen zo’n indrukwekkende bijklank gekregen dat vele afstammelingen, waaronder zijn neef Jan Vandenborne, zich ook Beyaert lieten noemen [4]. Jan stond eveneens bekend als beeld- en kapelsnijder (factor capellarum) en werd meermaals vernoemd in rekeningen en akten als beeldsnijder en maker van kerkaltaren. Jan ‘Beyaert’ Vandenborne huwde eerst Margriet Vandevivere en ging wonen in de ‘Langen Wierink’ (nu Drinkwaterstraat) te Leuven. Na het overlijden van Margriet hertrouwde hij met de Kempense Catharina Van Belle (°<1471, >1526; #5). Jan ‘Beyaert’ Vandenborne bleek een opvliegend karakter te hebben want hij werd in 1484 op de vingers getikt door de Stadsraad [5] omdat hij een leerling van hem, Machielken Bone, [ 4 ] op een te strenge wijze ‘bijstuurde’: Jan Beyaert, beeldsnydere, die aengenomen hadde te leeren Machielken Bone, Barthelemeeus sone, tvoirse, ambacht, heeft, mits sekere clachten die de voirse, Barthelemeeus Bone gedaen heeft, voir den Raide van der stadt van sekere meshandelingen en onmanierlycken correctien en onderwyse die de voirse, Jan gedaen soude hebben, over den voirse….


Jan had met Catharina Van Belle drie kinderen: Maria, Barbara en Jan. Maria huwde Peeter ‘van Gheele’ de Groote, een beeldhouwer. Barbara huwde Jan Leunckens, telg van het grote Leuvense beenhouwersgeslacht[6]. Barbara ‘Beyaert’ Vandenborne werd snel weduwe met vijf jonge kinderen. In een akte van 7 juli 1535 [7] lezen we over haar dat ze erg arm is, het erg moeilijk heeft om haar gezin te onderhouden en moet wonen in het slachthuis: Nae dien dat Barbere Vanden Borre, weduwe Jans wylen Loenkens, voer den raide deser stadt gecompareert es, ende aldaer, …, hueren scamelen staet te kynnen gaff, oick hoe zy behouden hadde van den voirse wylen hueren man vyff jonghe weesen, die hen selve niet behelpen en consten, ende de welcke sy met haer selven met haren sueren arbeyde ende noch armelyck genoech te onderhouden hadde, alleenlyck daertoe in subsidie hebbende, metten selven hueren kinderkens, een huys gelegen inde Wierinck, achter de Nyeuwcamme, wesende een slachthuys, dienende den vleeschouwers om beesten te slaen en te schouwen.... Nooit zal ze toen vermoed hebben dat het, ondanks die slechte levensomstandigheden, haar kinderen zullen zijn die borg zullen staan voor de verdere ontwikkeling van het grote geslacht Leunckens.

Jan ‘Beyaert’ Vandenborne ‘de jonge’ (°ca1498, <1543; #2), leerde het vak van beeldhouwer bij zijn vader. Hij hielp ook andere kunstenaars en kwam ondermeer terecht in het atelier van Josse Massys ‘de jonge’ (°ca1463, <1529; #6), kunstsmid, horlogemaker en bouwmeester van de stad Leuven.

Dat moet zo rond 1520 geweest zijn.

De kunstenaars Massys[bewerken]

Josse is de zoon van Josse ‘de oude’, slot- en horlogemaker, afkomstig van Ouwen (nu Grobbendonk) en Catharina Van Kinckem van Tiense afkomst[8]. Josse ‘de oude’ (°<1439, <1483; #12) groeide op in de voorouderlijke hoeve ‘Ter Ykele’ (later na de omwatering ‘Ykelschrans’) in het gehucht Boshoven bij Ouwen[9]. Die hoeve werd bewoond door de Massys’en sinds 1350. De vader van Josse ‘de oude’, Hendrik Massys verkocht de hoeve in 1458 waarna de kinderen uitzwermden over Brabant. Josse ‘de oude’ vertrok naar Leuven, broer Jan ging naar Antwerpen waar hij zich vestigde als smid. Hendrik Massys (°<1400, <1475; #24) verbleef even te Antwerpen in huis ‘Den Witte Voet’ maar keerde terug naar Ouwen waar hij voor de Heer van Grobbendonk meier werd van Ouwen en Bouwel. [ 5 ] Josse ‘de oude’ kwam voor 1459 te Leuven aan, huwde er Catharina Van Kinckem en trok in bij zijn schoonouders in huis ‘De Causse’ aan de Mechelsestraat te Leuven [10]. Hij overleed in 1483 en liet een weduwe en vier kinderen na: Josse ‘de jonge’, Quinten, Jan en Catharina.

Quinten verliet in 1491 het ouderlijke huis en trok naar Antwerpen waar zijn neef Jan ‘de bontwerker’, zoon van zijn oom Jan ‘de smid’, woonde. Quinten is niemand minder dan de hoogbegaafde kunstenaar Quinten Massys (°ca1466, 1530)[11], wiens talenten tot volle ontplooiing komen in de bloeiende en rijke Antwerpse havenstad. Zijn broer Jan werd eveneens kunstschilder en volgde Quinten. Rond 1500 waagde zijn zus Catharina samen met hun moeder eveneens de oversteek naar Antwerpen.

Josse ‘de jonge’ (°ca1463, <1529; #6) bleef in Leuven en bouwde een stevige reputatie op als kunstsmid, slotenmaker en orloyemeester (horlogemaker). Hij werd zelfs de architect of bouwmeester van de stad Leuven. Josse bleef wonen in het ouderlijke huis ‘De Causse’ en werd er eigenaar van in 1494. Hij huwde Christina Van Pullaer rond 1486 en kregen in 1488 een dochter Catharina (°ca1488, 1543; #3), geboren in het huis waar ook haar oom Quinten, de grote kunstenaar, het levenslicht zag.

In het atelier van Josse ‘de jonge’ liep ook éne Jan ‘Beyaert’ Vandenborne rond.

Dat moet zo rond 1520 geweest zijn.

Jan ‘Beyaert’ Vandenborne en Catharina Massys[bewerken]

Jan ‘Beyaert’ Vandenborne en Catharina Massys leerden elkaar meer dan waarschijnlijk kennen in het atelier van vader Josse en huwden rond 1520. Na het overlijden van Josse ‘de jonge’ Massys in 1529 erfde het echtpaar alle ouderlijke bezittingen en ging het in de ouderlijke woning van Catharina wonen. Ze kregen zeven kinderen: Linken (Lientje), Pauwel en vijf niet met naam genoemde broers en zussen[12]. Hoewel Jan een getalenteerde kunstenaar was, was hij ook een dromer. Naast zijn kunstactiviteiten discuteerde hij ook graag met zijn vrienden in de Leuvense taveernes over politieke en religieuze zaken. Men zegt zelfs dat hij meer in de taverne vertoefde dan in zijn atelier waarna hij zich al eens overgaf aan baldadigheden en diefstal. Zo werd hij in 1522 door de Stadsraad tot de orde geroepen omdat hij, dronken, een metalen schaal (een ‘lavoor’) uit het café had gestolen en verkocht, kaarsen uit de sacristie had gestolen en deze ook verkocht en, alweer in dronken toestand, van een voorbijwandelende jongeman zijn muts (‘bonette’) had afgepakt en er mee weggelopen was [13]: Jan Beyaert, beeldsnydere,… ,heeft expresselyck bekint, ierst en voere al, dat hy, nu inden winter lestleden, met meer geselscaps hebben sitten drincken, inde taverne genaempt den Werelt, op de groot Merct deser stadt, wel by drancke zynde, met hem gedragen heeft uut den selven huyze, een metalen lavoor.. en dat hy tselve vercocht, de penningen daer van comende getogen en naer zynder belieften bekeert heeft; ten andere, …, inde sacristyen van onzer liever Vrouwen, …, aldaer sekere eynden oft stukken van wassen keerssen, .., en met [ 6 ] hem, …, gedragen, vercocht en daer mede zynen wille gedaen heeft; en ten derden dat hy, bynnen dezen vasten, oick by dranck wesende, inden avont, omtrint IX of X uren, aen de Oude Peeter, eenen jonghen aenveerdt heeft, en dat, onder dhande, de bonette van den hoofde desselfs jonghen gevallen zynde, hy die opghenomen en daermede ewech geloopen es, meynende die, nae zynder begeerten, te gebruycken…”. Op voorspraak van zijn invloedrijke familieleden en de burgemeester kreeg hij hiervoor geen straf op voorwaarde dat hij geen soortgelijke feiten meer zou plegen. Die pleegde hij wel en hij werd nog meermaals veroordeeld tot het betalen van een boete.

Op 31 oktober 1517 had Maarten Luther op de kerkdeur te Wittenberg zijn 95 stellingen aangeplakt [14]. De hoofdzaak waar het in deze stellingen om gaat is de vraag naar de geldigheid van de aflaten, de kwitanties, de schriftelijke bewijzen van schuldvergiffenis en strafontheffing. Volgens Luther kan niet de kerk maar enkel God genade verlenen[15]. De kerk kan de dwalingen van de gelovigen niet vergeven. Hiermee wou Luther duidelijk maken dat alleen door de goddelijke genade vergeving van de zonde kon verkregen worden. Na veel bijbelstudie kwam hij tot het inzicht dat alleen het geloof zalig maakt! Door de bijbel als enige bron van geloof voorop te stellen, viel elke andere schakel tussen God en de gelovigen weg: de kerkelijke hiërarchie van paus, bisschoppen, priesters en kloosters, de heiligen en de sacramenten, met uitzondering van het doopsel en het avondmaal (de protestantse versie van de eucharistie) (16)[16]. Daarmee raakt Luther aan de grondvesten van de kerkelijke traditie. Indien het geloof alleen zalig maakt, dan verliezen boetedoening, processies en aflaten namelijk elke betekenis. Ook het bestaan van het vagevuur, de plek in het hiernamaals waar men wordt gestraft voor de nog niet uitgeboete zonden die men heeft begaan tijdens het leven, wordt door de protestanten ontkend. Volgens de kerk kunnen de achterblijvers nog iets betekenen voor het heil van de gestorvenen die vertoeven in het vagevuur. Door hun gebeden en het kopen van aflaten, kan de verblijftijd van de gestorvene in het vagevuur verkort worden. De protestanten betwisten het feit dat zonden kunnen vergeven worden door het kopen van aflaten bij de kerk en stellen dat enkel God beslist of je naar de hel of naar de hemel gaat. Het vagevuur heeft voor hen dus geen zin. Op 7 november 1519 veroordeelde de katholieke Leuvense Universiteit reeds de leer van Luther. Niet zo verwonderlijk natuurlijk want de universiteit werd aanzien als een belangrijk bolwerk van de verspreiding van de katholieke leer. Begin 1521 werd Luther door de paus in de kerkban geslagen. Enkele maanden later volgde keizer Karel het pauselijk voorbeeld en sprak de rijksban over Luther uit (Edict van Worms, 26 mei 1521). Luther was nu vogelvrij verklaard en zijn leer was verboden. De Lutheranen protesteerden (vandaar protestanten) heftig tegen de toepassing van het Edict van Worms maar ze werden actief en massaal vervolgd als ketters.

De leer van Luther zou het leven van het echtpaar Vandenborne-Massys ook drastisch beïnvloeden. [ 7 ] Volgens R. Van Uytven werd de nieuwe leer in Leuven bekend door immigranten uit de protestantse gebieden zoals Holland, Zeeland en Friesland en door de drukke handelsbetrekkingen met protestantse centra zoals Antwerpen. De Leuvense Universiteit was, als enige volwaardige hogeschool van de Nederlanden, een trekpleister voor buitenlandse studenten die niet zelden bij de Leuvense families introkken. Zo woonden er ook Friese studenten bij het echtpaar Vandenborne-Massys die het Lutherse gedachtegoed niet ongenegen waren. Van de 10 jaar oudere Catharina Massys werd gezegd dat zij een grote invloed had op haar man, ook op godsdienstig vlak. Haar werd verweten dat zij haar huishouden verwaarloosde en meer vertoefde bij vrienden-geloofsgenoten waar de leer van Luther werd besproken. Van haar was ook bekend dat zij op de markt van Leuven verboden prenten kocht met hervormingsgezinde opschriften, gedrukt door protestants gezinde drukkerijen. Jan ‘Beyaert’ Vandenborne gebruikte die prenten als model bij het snijden van beelden[17]. In 1537 stapte het gezin over tot het protestantisme[18] dat zij openlijk belijdden. De kinderen leerden lezen in de Zeven psalmen van Luther. Jan roofde in 1541 uit de Sint-Pieters- en de Sint-Jakobskerk, met instemming van nagenoeg de ganse hervormde kring, de schilderijen met een voorstelling der zielen die in het vagevuur om een rozenkransgebed voor hun verlossing smeken. In 1542 gebeurde het onvermijdelijke. Begin maart, na het sluiten van de stadspoorten, werden de hervormingsgezinden geheel onverwacht uit hun huizen geplukt en gearresteerd. Drieënveertig burgers van Leuven werden opgesloten in de stedelijke gevangenis en aangeklaagd voor ketterij in het voor Leuven grootste godsdienstproces van de eeuw. Jan ‘Beyaert’ Vandenborne en Catharina Massys waren bij de beschuldigden. Jan en Catharina werden door de rechters drie maal ondervraagd[19]. Jan op 23 maart 1542 en een jaar later op 2 april 1543. Hij legde niet de gewenste bekentenissen af waarop de rechters besloten tot een “scerper examinatie”, een ondervraging op de pijnbank. Op 28 mei 1543, na de noen, om 4 uur, werd Jan gemarteld. Hij werd verplicht voortdurend water in te zwelgen d’welck nyet boven zes oft acht paternosters en duerde (ongeveer 10 minuten) waarna hij begeerde vander banck gerelaxeert te wordden en tot bekentenissen overging. Jan bekende onder meer dat hij geloofde dat:

  • er geen vagevuur is en er dus maar twee wegen zijn voor een ziel nadat het gescheiden is van het lichaam, ofwel de hel, ofwel de hemel;
  • je niet, in tegenspraak met wat de kerk voorschrijft, hoeft te bidden voor een ziel maar dat die ziel aan het oordeel van God moet worden overgeleverd;
  • de paus maar een gewone man is en niet meer macht heeft dan een andere man;
  • gewijd water en aarde niets anders is dan gewoon water en aarde;
  • voor het vergeven van de zonden, biechten en het kopen van aflaten niet helpen en dat enkel God zonden kan vergeven;
  • men niet moet vasten en hij zich ook niet gehouden heeft aan het kerkelijk verbod dat stelt dat op vrijdag en zaterdag geen vlees mag gegeten worden: hy heeft twee werff op saterdaighen vleesch geten heeft, dat hem des donderdaeghe overgescoten was, om dat hem dochte dat egheen sonde en was;
  • bij het Heylich-Sacrament des autaers (de eucharistie) het lichaam en het bloed van Christus niet echt aanwezig is in het brood en de wijn maar slechts symbolisch; hij bekent hier ook dat hij heeft horen zeggen dat indien Onse-Heere waere inden sacramente dat die meluwen dat nyet eten en souden m.a.w. dat als het lichaam van Christus echt in het brood aanwezig zou zijn, de madewormen het niet zouden opeten uit respect. Verder bekende hij de diefstal uit de Sint-Pieters- en de Sint-Jakobskerk van schilderijen die het vagevuur voorstelden vuyle rabbauwerie datter hinck inde kercke of dienden om te [ 8 ] worden aanbeden sekere berdekens[20] ende figueren die aldair inde kercke honghen in memorie datmen voor die zielen soude bidden ende dyer gedincken.

Catharina werd een eerste maal ondervraagd op 22 maart 1542 en dan op 1 april 1543. Zij bekende evenmin. Op 1 juni 1543, na de marteling van haar man, werd zij eveneens onderworpen aan een scerper examinatie, die zij echter vreesde zy heeft gebeden datmen huere nyet pynen en woude, zy soude die waarheyt segghen sonder gepynt te zyn en zij bekende zonder te zijn gemarteld. Catharina bekende onder meer dat zij geloofde dat:

  • er geen vagevuur is;
  • de biecht aan een priester niet nodig is en dat het genoeg is om de zonden aan God op te biechten;
  • het niet nodig is om de door de kerk opgelegde Heilige Dagen te vieren;

Zij bekende ook verboden voedsel op verboden dagen te hebben gegeten: drye oft vier maelen vleesch gheten te hebbene t’swrydaeghs oft saterdaeghs, ende gebuerde t’selve s’morghens ten ontbyte, alst huere overschoten was,… , ende soude oick vleesch gheten hebben inde vastenen, hadde zyt gehadt, want zy vander opinien is geweest dat t’ghene inden mont gheet en besmet die ziele nyet, maer t’ghene dat uyter herten compt want zij was van mening dat het eten van voedsel de ziel niet kan besmetten. De ziel kan enkel besmet worden door hetgeen uit het hart komt.

Catharina bekende ook dat zij het berdeken vanden vegevier, d’welck hinck inde kercke, zy tot hueren huyse verbrant heeft, … , ende hadde hout gebreck toen zy t’ voirschreven berdeken verbrande m.a.w. de gestolen houten schilderingen thuis verbrand heeft wegens houtgebrek. Voorts bekend zij dat zij in het gezelschap van anderen: dicqvils heeft hooren segghen, nu vanden eenen ende nu vanden andere, dat t’vegevier innegestelt was om den priesteren t’ geldt inden buydel te jaeghen, ende daater maer twee weegen en waeren, te weetene den hemel ende de helle en het vagevuur dus alleen maar bestond om de zakken van de priesters te vullen. Vele afgestorvenen verbleven immers in het vagevuur en de nabestaanden konden door het kopen van aflaten bij de priesters er voor zorgen dat de afgestorvene vanuit het vagevuur alsnog naar de hemel zou gaan en niet naar de hel.

Jan ‘Beyaert’ Vandenborne en Catharina Massys kregen, samen met andere voortrekkers, de zwaarste straffen en werden op 9 juni 1543 ter dood veroordeeld. Hun huis en goederen werden verbeurd verklaard ten voordele van de staat[21]. Jan ‘Beyaert’ Vandenborne werd op 15 juni 1543 met het zwaard onthoofd op de grote markt van Leuven. Zijn echtgenote werd er op dezelfde dag en op dezelfde plaats levend bedolven onder de aarde en stikte. Andere kopstukken werden levend verbrand op de brandstapel of eveneens levend begraven. De overigen kregen hoge geldboetes en/of werden verplicht in het openbaar boete te doen door in hun ondergoed en met een waskaars in de hand, blootsvoets en met bloot hoofd de processie te volgen. Het aantal boetetochten en het gewicht van de kaars verschilden naargelang de ernst van het vergrijp. Sommigen mochten eeuwig of tijdelijk het hertogdom Brabant niet meer binnen, anderen mochten de stad niet meer buiten[22].

Op 15 juni 1543 werden Lientje Vandenborne en haar zes broers en zusters weeskinderen en werden ze op straat gezet. Nadien werd van hen niets meer vernomen. [ 9 ] === Josse Beyaert en Quinten Massys ===

Beeldhouwer Josse (of Joost) Beyaert en kunstschilder Quinten Massys (of in Leuven Metsys) sieren levensgroot de muren van de raadszaal van het Leuvense stadhuis (© Stedelijk museum Leuven). [ 10 ] ===6. Een fragment van de kwartierstaat van Lientje Vandenborne===

#16

Jan Vandenborne
° voor 1402 te Heverlee?
+ tussen 7 apr 1427 en 17 mrt 1469 te Heverlee?
x voor 28 nov 1422 te Heverlee?

#17

Beatrix Librechts
° voor 1402 te Heverlee?
+ na 26 jul 1426 te Heverlee?

#18

Jan Beyaert
° voor 1385 te Leuven?
+ voor 8 okt 1437 te Leuven?
x voor 1405 te Leuven

#19

Margarita Weys
° voor 1385 te Leuven?
+ tussen 24 jan 1453 en
12 feb 1459 te Leuven?

#8

Peeter Vandenborne
° voor 1426 te Leuven?
+ voor 3 aug 1446 te Leuven?
x voor 1446 te Leuven?

#9

Margarita Beyaert
° voor 1426 te Leuven?
+ voor 12 feb 1459 te Leuven?

#10

Jacobus Van Belle
° voor 1451 te Lille
+ na 23 jun 1511 te Lille?

#4

Joannes 'Beyaert' Vandenborne ‘de oude’
° voor 1446 te Leuven?
+ voor 11 mei 1526 te Leuven?
x voor 1498 te Leuven?

#5

Catharina Van Belle
° voor 1471 te Leuven?
+ na 17 mei 1526 te Leuven?

#2

Joannes 'Beyaert' Vandenborne ‘de jonge’
° circa 1498 te Leuven
+ 15 jun 1543 te Leuven
x voor 3 jun 1529 te Leuven?

#1

Catharina 'Linken' Vandenborne
° voor 1522 te Leuven?
+ na 22 mrt 1542 te Leuven?

[ 11 ]
#24

Hendrik 'De Laet' Massys
° circa 1400 te Grobbendonk?
x voor 1439 te Grobbendonk?

#25

Margareta Vanderheyden
° voor 1419 te Grobbendonk?


#26

Jan Van Kinckem
° voor 1415 te Tienen?
+ voor 10 sep 1494 te Leuven?
x voor 1441 te Leuven?

#27

Catharina van Gestele
° voor 1421 te Leuven?
+ na 10 sep 1494 te Leuven?

#12

Joos 'de oude' Massys
° voor 1439 te Grobbendonk
+ tussen 31 aug 1483 en 1 jan 1484 te Leuven
x voor 17 dec 1461 te Leuven?

#13

Catharina Van Kinckem
° voor 1441 te Leuven?
+ na 1500 te Antwerpen?

#14

Jacobus Van Pullaer
° voor 1448 te Leuven?
+ voor 30 sep 1518 te Leuven?

#6

Joos 'de jonge' Massys
° circa 1463 te Leuven
+ voor 3 jun 1529 te Leuven?
x voor 1488 te Leuven?

#7

Christina Van Pullaer
° voor 1468 te Leuven?
+ tussen 30 sep 1518 en 20 dec 1520 te Leuven?

#3

Catharina Massys
° circa 1488 te Leuven?
+ 15 jun 1543 te Leuven






[ 12 ] ===Generatie I===
LINKEN'VANDENBORNE (Joannes, #2) werd geboren voor 1522 te Leuven? 1. CATHARINA1 ' Zij overleed na 22 maart 1542 te Leuven? (23)[23]. Zij had een onwettig kind van een bij het gezin inwonende Friese student (24)[24].

Generatie II[bewerken]

2. JOANNES2 ' BEYAERT'VANDENBORNE ‘de jonge’ (Joannes, #4) werd geboren circa 1498 te Leuven (25)[25]. Hij huwde Catharina Massys (zie #3), dochter van Joos ‘de jonge’ Massys en Christina Van Pullaer, voor 3 juni 1529 te Leuven? (26)[26]. Hij overleed op dinsdag 15 juni 1543 te Leuven (27)[27]. Hij was cleynstekere en beeldsnydere (28)[28]. Het echtpaar erfde in 1529 alle eigendommen van vader Joos Massys (29)[29]. Het echtpaar had 7 kinderen (30)[30].Joannes ' Beyaert'Vandenborne werd ter dood veroordeeld wegens ketterij en onthoofd door het zwaard op de Grote Markt van Leuven voor de Sint-Pieterskerk (31)[31]. Gekende kinderen van Joannes2 ' Beyaert'Vandenborne en Catharina Massys (zie #3) beide geboren te Leuven? waren als volgt: 1. i. CATHARINA1 ' LINKEN'VANDENBORNE. ii. PAUWEL VANDENBORNE werd geboren voor 1532 (32)[32]. Hij overleed na 22 maart 1542 te Leuven? (33)[33]. Pauwel speelde de rol van de engel Gabriël in een spel dat werd uitgevoerd in de Sint-Geertruikerk ter gelegenheid van een Gulden Mis (34)[34]. 3. CATHARINA2 MASSYS (Joos, #6) werd geboren voor 1488 te Leuven? (35)[35]. Zij huwde Joannes ' Beyaert'Vandenborne ‘de jonge’ (zie #2), zoon van Joannes ' Beyaert' Vandenborne ‘de oude’ en Catharina Van Belle, voor 3 juni 1529 te Leuven? (36)[36]. Zij overleed op dinsdag 15 juni 1543 te Leuven (37)[37]. Catharina Massys werd ter dood veroordeeld wegens ketterij en levend begraven op de Grote Markt van Leuven voor de SintPieterskerk (38)[38]. Generatie III 4. JOANNES3 ' BEYAERT'VANDENBORNE ‘de oude’ (Peeter, #8) werd geboren voor 1446 te Leuven? Hij huwde Margareta Vandevivere voor 7 september 1480 te Leuven? (39)[39]. Hij [ 13 ] huwde Catharina Van Belle (zie #5), dochter van Jacobus Van Belle, voor 1498 te Leuven?[40]. Hij overleed voor 11 mei 1526 te Leuven?[41]. Hij was beeldsnijder (antropoformita) en kapelsnijder (factor capellarum) [42][43]. Hij woonde in ' In den Wierinck' , te Leuven[44]. 3 Gekende kinderen van Joannes ' Beyaert Vandenborne en Catharina Van Belle (zie #5) waren als volgt:

2. i. JOANNES2 BEYAERT'VANDENBORNE ‘DE JONGE’.
  ii. BARBARA 'BEYAERT' VANDENBORNE werd geboren voor 1514 te Leuven? Zij huwde Joannes Leunckens, zoon van Geeraert Leunckens en Elisabeth Cobbelgiers, voor 11 augustus 1534 te Leuven?[45][46]. Zij overleed na 7 juli 1535 te Leuven?[47].
 iii. MARIA 'BEYAERT' VANDENBORNE werd geboren voor 1514 te Leuven? Zij huwde Peeter ' Van Gheele'De Groote voor 5 september 1534 te Leuven?[48]. Zij overleed na 5 oktober 1568 te Leuven?[49]. Zij en Peeter De Groote woonden in ' De Lange Wierinck' , te Leuven[50].

5. CATHARINA3 VAN BELLE (Jacobus, #10) werd geboren voor 1471 te Leuven? Zij huwde Jan Zoetemans voor 1491 te Leuven?[51]. Zij huwde Jan Van Voorspoele voor 1491[52]. Zij huwde Joannes 'Beyaert' Vandenborne ‘de oude’ (zie #4), zoon van Peeter Vandenborne en Margarita Beyaert, voor 1498 te Leuven?[53]. Zij overleed na 17 mei 1526[54].

6. JOOS3 ‘DE JONGE’ MASSYS (Joos, #12) werd geboren circa 1463 te Leuven[55]. Hij huwde Christina Van Pullaer (zie #7) voor 1488 te Leuven?[56]. Hij huwde Barbara Van Ordingen voor 3 juni 1529 te Leuven?[57]. Hij overleed voor 3 juni 1529 te Leuven?[58]. Hij was architect (stadsmeester), kunstsmid en horlogemaker [59][60]. Hij woonde in huis ' De Causse' , in de Mechelsestraat, te Leuven[61]. Gekende kinderen van Joos3 Massys en Christina Van Pullaer (zie #7) waren:

3. i. CATHARINA2 MASSYS. [ 14 ] 7. CHRISTINA3 VAN PULLAER (Jacobus, #14) werd geboren voor 1468 te Leuven? Zij huwde Joos 'de jonge' Massys (zie #6), zoon van Joos 'de oude' Massys en Catharina Van Kinckem, voor 1488 te Leuven?[62]. Zij overleed tussen 30 september 1518 en 20 december 1520 te Leuven?[63][64].
Generatie IV

8. PEETER4 VANDENBORNE werd geboren voor 1426 te Leuven? Hij huwde Margarita Beyaert (zie #9), dochter van Jan Beyaert en Margarita Weys, voor 1446 te Leuven?[65]. Hij overleed voor 3 augustus 1446 te Leuven?[66]. Gekende kinderen van Peeter4 Vandenborne en Margarita Beyaert (zie #9) waren:

4. i. JOANNES3 ' BEYAERT' VANDENBORNE.

9. MARGARITA4 BEYAERT (Jan, #18) werd geboren voor 1426 te Leuven? Zij huwde Peeter Vandenborne (zie #8) voor 1446 te Leuven?[67]. Zij huwde Arnold Vander Horst voor 12 februari 1459 te Leuven?[68]. Zij overleed voor 12 februari 1459 te Leuven?[69].

10. JACOBUS4 VAN BELLE werd geboren voor 1451 te Lille[70][71]. Hij overleed na 23 juni 1511 te Lille?[72]. Gekende kinderen van Jacobus4 Van Belle waren:

5. i. CATHARINA3 VAN BELLE.

12. JOOS4 'DE OUDE' MASSYS (Hendrik, #24) werd geboren voor 1439 te Grobbendonk[73]. Hij huwde Catharina Van Kinckem (zie #13) voor 17 december 1461 te Leuven?[74]. Hij overleed tussen 31 augustus 1483 en 1 januari 1484 te Leuven[75]. Hij was kunstsmid, slotenmaker, horlogemaker [76][77]. Hij woonde in huis ' De Causse' , in de Mechelsestraat, te Leuven[78]. Gekende kinderen van Joos4 'de oude' Massys en Catharina Van Kinckem (zie #13) waren als volgt:

6. i. JOOS3 MASSYS. 
   ii. QUINTEN MASSYS werd geboren circa 1466 te Leuven[79][80]. Hij huwde Adelaide Van Thuylt circa 1492 te Herenthout?[81]. Hij huwde [ 15 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/15 [ 16 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/16 [ 17 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/17 [ 18 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/18 [ 19 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/19 [ 20 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/20 [ 21 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/21 [ 22 ] Pagina:P. CROMBECQ. Vandenborne Lientje. Edegem 30 november 2006 v5.1.pdf/22 [ 23 ] ===7. Eindnota===

Dit artikel is een gevolg van het eerdere onderzoek naar het geslacht Leunckens[82] waar verscheidene bronnen het verhaal van het echtpaar Vandenborne-Massys beschreven en waaruit bleek dat er banden waren met de grote kunstenaar Quinten Massys. Het verhaal bleef hangen en gaf aanleiding tot de studie van bijkomend bronmateriaal om uiteindelijk deze bescheiden synthese op te leveren. Naast de gedeeltelijke kwartierstaat van Lientje Vandenborne werden ook de parentelen in kaart gebracht van de stamvaders Beyaert en Massys (een zestal generaties). Het zoeken naar aktes werd ondermeer gedaan door de grote onderzoekers zoals E. Van Even, P. Génard, J. Cassart en A. Bosmans. De ondervragingen van Jan Vandenborne en Catharina Massys werden opgetekend door Francisco de Enzinas, een tijdgenoot, Spanjaard, student aan de Leuvense Universiteit en protestant.

Peter Crombecq Edegem, november 2005 [ 24 ] ===Bibliografie=== CASSART J., Artistes de Louvain, L' Intermédiaire des Généalogistes, 1980.

CROMBECQ P., Het Leuvense geslacht Leunckens, Vlaamse Stam, 2005.

de ENZINAS F., Mémoires de Francisco de Enzinas. Brussel: Société de l' histoire de Belgique voor Campan, Ch. -Al., 1862-1863.

DE LAET A., Quinten Massys: voorgeslacht, leven en kunst. Antwerpen: Lloyd anversois, 1954.

Fonds Bosmans, Office Généalogique et Héraldique de Belgique.

Fonds Cassart, Service de Centralisation des Etudes Généalogiques et Démographiques de Belgique.

GENARD P., Mijne laatste nasporingen over de geboorteplaats van Quinten Massys. Antwerpen: Bouchery, 1898.

MEULEMANS A., Huizen en straten van het Oude Leuven. Deel 1: Patrimonium. Leuven: Leuvens Historisch Genootschap, 2004).

PRIMS F., Antwerpiensia, losse bijdragen tot de Antwerpsche geschiedenis, 1930. Antwerpen: De Vlijt, 1928-1954.

VAN DEN BRANDEN F.J., Geschiedenis der Antwerpsche schilderschool. Antwerpen: Buschmann, 1883.

VAN EVEN E., Les sculpteurs Beyaert de Louvain, Bulletin des Commissions royales d'art et d'archéologie. Brussel: Commission royale d'art et d'archéologie, 1888.

VAN EVEN E., Genealogisch onderzoek in Varia VII, Stadsarchief Leuven.

VAN EVEN E. & HYMANS H., Biographie Nationale. Brussel: Bruylant-Christophe, 18661985.

VAN UYTVEN R., Bijdrage tot de sociale geschiedenis van de Protestanten te Leuven in de eerste helft der XVIe eeuw in: Jaarboek 1963 van de Geschied- en Oudheidkundige Kring voor Leuven en omgeving.

  1. Dit nummer is het kwartiernummer met Lientje Vandenborne als centrale persoon. Lientje heeft nummer 1, de ouders nummer 2 en 3, de grootouders 4, 5, 6 en 7 waarbij 4 en 5 de ouders zijn van 2. De mannelijke voorouders hebben pare nummers. De naamdrager, Vandenborne in dit geval, heeft telkens het eerste nummer van die generatie (2, 4, 8, 16, 32, 64, enz…). Het nummer stemt ook overeen met de nummering in hoofdstuk 5 van dit artikel. Zie ook daar voor een grafische voorstelling.
  2. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert de Louvain, in: Bulletin des Commissions royales d'art et d'archéologie (Brussel: Commission royale d'art et d' archéologie, 1888), pp. 151-195, hierna geciteerd als E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert.
  3. Service de Centralisation des Etudes Généalogiques et Démographiques de Belgique, Fonds Cassart samengesteld door kannunik Jean Cassart, Nota's Vandenborne, Stadsarchief Leuven, 8109, akte van 11 december 1437 hierna geciteerd als SAL, 8109, akte van 11 december 1437, cfr. J. CASSART.
  4. Niet alleen afstammelingen maar ook aangetrouwden profiteerden van de roem van Josse. Zo liet beeldsnijder Landsloot Van Voorspoel zich, na het tweede huwelijk van zijn moeder Catharina Van Belle met Jan ‘Beyaert’ Vandenborne, ook Landsloot Beyaert noemen. Bron: SAL, 8179, akte van 9 augustus 1519, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c. p. 180.
  5. SAL, 7378, akte van 17 december 1484, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert, o.c, p. 182.
  6. P. CROMBECQ, Het Leuvense geslacht Leunckens deel 1, in: Vlaamse Stam nr. 6 (Antwerpen: Vlaamse Vereniging voor Familiekunde, 2005), pp. 537 e.v. en Het Leuvense geslacht Leunckens deel 2, in: Vlaamse Stam nr. 1 (Antwerpen: Vlaamse Vereniging voor Familiekunde, 2006), pp. 18 e.v.
  7. SAL, 8195, akte van 7 juli 1535, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert, o.c, p. 181.
  8. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys in: Biographie Nationale, deel 14, pp. 629-667, (Brussel: Bruylant-Christophe, 1866-1985), hierna geciteerd als E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys, 640.
  9. A. DE LAET, Quinten Massys: voorgeslacht, leven en kunst uit: De Schakel 9, jaargang 4 van 1954 (Antwerpen: Lloyd anversois, 1954), hierna geciteerd als A. DE LAET, Quinten Massys, 16.
  10. A. MEULEMANS, Huizen en straten van het Oude Leuven. Deel 1: Patrimonium. (Leuven: Leuvens Historisch Genootschap, 2004), hierna geciteerd als A. MEULEMANS, Huizen en straten Oude Leuven, p. 304.
  11. F. PRIMS, De familie van Quinten Massys & Quinten Massys in de kempen in: Antwerpiensia, losse bijdragen tot de Antwerpsche geschiedenis, 1930, (Antwerpen: De Vlijt, 1928-1954), hierna geciteerd als F. PRIMS, Quinten Massys, SAL, 8158, akte van 10 september 1494.
  12. F. de ENZINAS, Mémoires de Francisco de Enzinas, (Brussel: Société de l' histoire de Belgique voor Campan, Ch. -Al, 1862-1863), hierna geciteerd als F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, p. 398 en p. 404.
  13. SAL, 8181, akte van 26 maart 1522, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert, o.c, p. 188
  14. R. VAN UYTVEN, Bijdrage tot de sociale geschiedenis van de Protestanten te Leuven in de eerste helft der XVIe eeuw in: Jaarboek 1963 (Leuven: Geschied- en Oudheidkundige Kring voor Leuven en Omgeving, 1963), pp. 3-38, hierna geciteerd als R. VAN UYTVEN, Protestanten te Leuven.
  15. L. BOLLEN, Barok en de invloed op de Contrareformatie, online op http://users.pandora.be/lieve.bollen/reformatie.html geraadpleegd op 12 november 2005
  16. Zowel in het protestantse avondmaal als in de rooms-katholieke eucharistie wordt het sterven van Jezus Christus voor de menselijke zonden herdacht. Het grote verschil is echter dat het avondmaal uitdrukkelijk een symbolische gebeurtenis is, waarbij in het brood en de wijn het geofferde lichaam en het vergoten bloed van Christus herdacht worden, terwijl volgens de rooms-katholieke leer in het brood (de hostie) en de wijn daadwerkelijk het lichaam en bloed van Christus aanwezig zijn.
  17. R. VAN UYTVEN, Protestanten te Leuven o.c, p. 15.
  18. R. VAN UYTVEN, Protestanten te Leuven o.c, p. 31.
  19. F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, pp. 384-465.
  20. Schildering op een houten plankje.
  21. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert, o.c, p. 193
  22. R. VAN UYTVEN, Protestanten te Leuven o.c, p. 38.
  23. F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, p. 398.
  24. Ibidem.
  25. Ibidem, p. 406.
  26. Stadsarchief Leuven, Varia VII, E. VAN EVEN, map 88, Beyaert, SAL, 8188, akte van 3 juni 1529 hierna geciteerd als SAL, 8188, akte van 3 juni 1529, cfr. E. VAN EVEN, map 88, Beyaert.
  27. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 193.
  28. F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, p. 406.
  29. SAL, 8188, akte van 3 juni 1529, cfr. E. VAN EVEN, map 88, Beyaert o.c.
  30. F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, p. 406.
  31. Ibidem, p. 464
  32. Ibidem, p. 404.
  33. Ibidem.
  34. Ibidem.
  35. Ibidem, p. 384.
  36. SAL, 8188, akte van 3 juni 1529, cfr. E. VAN EVEN, map 88, Beyaert o.c.
  37. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 193.
  38. F. de ENZINAS, Mémoires de Enzinas, p. 464.
  39. J. CASSART, Artistes de Louvain, in: L' Intermédiaire des Généalogistes (Schaarbeek: Service de Centralisation des Etudes Généalogiques et Démographiques de Belgique, 1980), pp. 54-58, p. 56, SAL, 8146, akte van 7 september 1480 hierna geciteerd als SAL, 8146, akte van 7 september 1480, cfr. J. CASSART, Artistes de Louvain, p. 56.
  40. SAL, Realisaties, akte van 20 februari 1516, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 178.
  41. SAL, 7419, akte van 11 mei 1526, cfr. J. CASSART.
  42. SAL, 8141, akte van 24 januari 1473 en SAL, 8161, akte van 4 september 1499, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 178.
  43. SAL, 7419, akte van 11 mei 1526, cfr. J. CASSART o.c.
  44. SAL, 8142, akte van 24 april 1474, cfr. J. CASSART, Artistes de Louvain o.c, p. 56.
  45. SAL, 8194, akte van 11 augustus 1534, cfr. J. CASSART o.c.
  46. SAL, 8194, akte van 5 september 1534, cfr. J. CASSART, Artistes de Louvain o.c, p. 56.
  47. Ibidem, p. 181.
  48. SAL, 8194, akte van 30 oktober 1534, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 180.
  49. SAL, 8219, akte van 5 oktober 1568, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 180.
  50. Ibidem, p. 181.
  51. Ibidem, p. 178.
  52. Ibidem.
  53. Ibidem.
  54. SAL, 7419, akte van 17 mei 1526, wordt daar Catharina Van Raveschot genoemd, cfr. J. CASSART, Artistes de Louvain o.c, p. 56.
  55. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c, p. 638.
  56. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c, p. 642.
  57. SAL, 8188, akte van 3 juni 1529, cfr. E. VAN EVEN, map 88, Beyaert o.c.
  58. Ibidem.
  59. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 185.
  60. A. DE LAET, Quinten Massys o.c, p. 16.
  61. A. MEULEMANS, Huizen en straten Oude Leuven o.c, p. 304.
  62. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c., p. 642.
  63. SAL, 8178, akte van ultima september 1518, cfr. E. VAN EVEN, map 126, Metsys o.c.
  64. SAL, 8180, akte van 20 december 1520, cfr. E. VAN EVEN, map 88, Beyaert o.c.
  65. SAL, 7352, akte van 12 februari 1459, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 156.
  66. SAL, 7341, akte van 3 augustus 1446, cfr. J. CASSART o.c.
  67. SAL, 7352, akte van 12 februari 1459, cfr. E. VAN EVEN, Les sculpteurs Beyaert o.c, p. 156.
  68. Ibidem.
  69. Ibidem.
  70. Ibidem, p. 179.
  71. Ibidem, p. 178.
  72. Ibidem, p. 179.
  73. A. DE LAET, Quinten Massys o.c, p. 16.
  74. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c, p. 641.
  75. Ibidem.
  76. A. DE LAET, Quinten Massys o.c, p. 16, 17.
  77. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c, p. 641.
  78. A. MEULEMANS, Huizen en straten Oude Leuven o.c, p. 304.
  79. E. VAN EVEN & H. HYMANS, Massys o.c, p. 640.
  80. SAL, 8158, akte van 10 september 1494 cfr. A. MEULEMANS, Huizen en straten Oude Leuven o.c, p. 304.
  81. F. PRIMS, Quinten Massys o.c, p. 59.
  82. Te vinden op de website van de auteur: Stek|Geneastek Peter Crombecq