Lippijn
| ← Esmoreit | De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875) door H. E. Moltzer | Gloriant → |
HIER BEGHINT DIE SOTTERNIE.
Hier beghint dwijf.
Hem seght hem god hebs al deel[1]!
Ic wil gaen driven mijn riveel[2]
Met minen suete lieve int gras.
Hets lanc leden dat ic met hem niet en was.
5 Hemseght, hem! waer sidi, Lippijn?
Lippijn.
Ic ben hier, wat saelt sijn?
Sijn wijf.
Lippijn, ghi moet gaen halen borre[3] ende vier,
Ende ic sal wedercomen scier[4]
Ende bringhen ons iet dat wi selen eten.
Lippijn.
10Bi der doot ons heren, ghi selet vergheten,
Ghi pleeght soe dicwile lange te merren.
Sijn wijf.
Wat, Lippijn, ghi en moghet u niet erren[5],
Want ic hebbe dicwile vele te doene:
Eer ic ghehoere mine sermoene,
15Soe vallet[6] hoghe op den dach,
Ende eer ie ten vleeschuus[7] comen mach,
Soe copie oee gherne goeden coep,
Dan so moetic beiden tot den loop
Es ghedaen vanden bedranghe:
20 Alsoe comet toe[8], dat ic merre soe langhe,
Goede Lippijn, ghi moetet al weten.
Lippijn.
Awarijt[9], ghi souwes mi vele ontmeten,
Ende ie en weter wat toe segghen.
Gaet henen, ic sal ons vier anleggen
25 Ende halen borre ende seueren den pot,
Want alsoe moet mi hulpen god,
Ic hebbe mi oeit to slavernien geset[10].
Sijn wijf.
Goede Lippijn, wast die scotelen met
Ende kerijt[11] ons den vloer scoene.
Lippijn.
30Goede, nu hoert, dat u god loene!
Ende mer daer bi niet. Al hebbic al mijn dage
Gheweest uwe aerme slave,
Mi dunct ic moetse noch sijn al mijn leven.
Sijn wijf.
Swijt, god moet u lachter[12] geven,
35Dat ghi soe langhe leeft, dats mi leet.
En es dit niet een scoen bescheet[13]?
Waer mach hi merren, mijns herten druut[14]?
Het gheet hem al te galgen uut[15],
Dat hi mi al dus te vondelinge set.
Haer lief.
40 Minnekijn, hets messelijc[16] wat mi let:
Hebdi daer gheweest herde lange ?
Lippijns wijf.
Jaic, mijn herte es soe wranghe[17],
Dat ic u soe langen niet en sach.
Haer lief.
Laet ons gaen drinken een goet gelach,
45Mijn uutvercoren minnekijn,
Wi selen noch tavont met vrouden sijn
Lichteleec. Nu comt hier naer!
_______
Lippijn
.
O wi, here, es dat waer?
Bi gode, ic hebs ghenoech gesien,
50Want si leet metten bloeten knien
Eude hi esser tusschen gecropen;
Bi der doot ons heren, hi esser in geslopen,
Siet, met deser hoeren, ende geeft[18]mi te verstane
Dat si te messen pleght te gane,
55Ende leet ende droeyit[19] met enen anderen man
Ende maect van mi enen pol her Jan[20].
Si seet, si gheet int vleeschuus:
Bi sente Jan, ic sal haer dit abuus
Noch tavont tongoede[21] maken.
60Canic an enen stoc gheraken,
Ic sal haer touwen[22] soe haer vel,
Dat haer rouwen sal dit spel,
Dat si met hem heeft bedreven.
De comere[23].
Wat, Lippijn! god moet u goeden dach geven.
65Hoe steet met u? hoe sidi te ghemake[24]?
Lippijn.
Ey, Trise! ic woude mi therte brake
Van groten rouwe die ic drive.
Ic en hadt nemmermeer minen wive
Betrout[25], dat si mi heeft ghedaen.
De comere.
70Lippijn, nu doet mi verstaen,
Hoe ende oec in wat manieren?
Lippijn.
Dies ic mi eweleec moet scofieren[26]:
Si leget ende droeylt met enen anderen man.
De comere.
Awarijt, dats een dine dat ic niet en can
75Gheloeven van uwen wive:
Ie kinse alsoe reine van live,
Si en daets om al die werelt niet.
Lippijn.
Dat een man met sinen ogen siet
Dats hem nochtan quaet tongheven[27].
De comere.
80Lippijn, alsoe moetic met eren leven,
Bi sien es die meneghe[28] bedroghen.
Lippijn.
Wat, neen, dit en es niet gheloghen,
Want ic hebse selve ghesien
Ligghen metten bloeten knien
85Ende gingen[29] hem beide te werke stellen.
De comere.
Wat, Lippijn, dat en soudi niet vertellen,
U wijf waer daer bi gheonneert:
U ogen sijn al verkeert
Van drincken ende van ouden dagen.
90Goede Lippijn, en wilt des niet ghewagen:
Uwijf waer daer bi gescent.
Lippijn.
Wat duvel, seldi mi maken blent
Van dingen die ic selve sach?
Ic sach dat si averecht[30] lach
95Ende hi raepter op haer slippen.
De comere.
Ey swijt, goede Lippijn,
En was anders niet dan u dochte[31].
En hoerde ghi noit seggen van alfsgedrochte[32]
Dat die liede pleghet te bedrieghen?
100De viant[33] geeft luttel om een lieghen
Om toren[34] te maken tusschen man ende wijf.
Ic wilder over setten[35] mijn lijf,
En waest niet een elvinne dat ghi saecht.
Lippijn.
Wat duvel, heeft god die werelt gheplaecht
105Met alven ende met elvinnen?
En soudic dan mijn wijf niet kinnen?
Dat ware emmer een messcleec dinc.
Ic sach dat si met hem gine,
Hi namse in sinen aerm ende tracse naer.
De comere..
110Lippijn, loghen en was noit waer:
Daer toe kinnic te wel u wijf,
Want si heeft alsoe reine lijf,
Si en daets om al de werelt niet van goude roet.
Maer dalfsghedrochte es alsoe groet,
110Dat den menegen maect soe blint,
Dat hi hem selven niet en kint,
Hoe soude hi dan enen andren ghekinnen?
Lippijn.
Bi der doot ons heren, ghi macet mi al uuten zinnen[36].
Wat duvel, es mi nu gesciet?
120Benic blint ende en sie ic niet?
Des wonders ghelijc en sagic nie,
Ende ic sie wel alle dese lie
Die hier sitten al omtrent:
Entrouwen, soe en benic al niet[37] blint,
125Al soudijs mi gherne maken vroet.
De comere.
Lippijn, wetti[38] wat ghi doet?
Ic biddu dat ghijs nemmermeer en segt
Ende ghi u wijf met eren deet.
Het es ene elvinne die u quelt,
130Si heeft u ghesichte al ontstelt,
U ogen staen al ontset.
Lippijn.
Ey goede, eest dat, dat mi let[39]?
Mi dochte emmer dat icse sach.
De comere.
Het was ene elvinne dat daer lach:
135Dat willic u sweren op een cruus.
U wijf sit noch in haer huus:
Dat willic wedden om een bier[40].
Lippijn.
Ende si hiet[41] mi gaen halen borre ende vier,
Si seide, si sonde gaen om eten.
De comere.
140Wat, Lippijn, willi die waerheit weten,
Soe sidi seker te male verleidt:
Ene elvinne heeft haer nette gespreidt,
Dat sie ic wel, om u te vaen.
Comt met mi, wi selen voer u dore gaen:
145U wijf sit noch bi haren viere.
Lippijn.
Wat! benic droncken van den biere,
Ochte vlieghen dalve achter straten[42]?
~~~~~~~
De comere.
Wat, ghevadere[43] ! en moghdi ens niet in laten?
Lippijns wijf.
Wet key[44], jaie, wie es daer?
De comere.
150Wat, Lippijn, en seidic u niet waer?
Lippijn.
Benedijste god van hemelrije,
Soe en saghic noit des wonders ghelijc.
Ic sie wel, die scouwen[45] die sijn mijn.
De comere.
Wat seidic u, lieve Lippijn?
155Maer ghi en woudes niet wesen vroet.
Mijn gevadere es ghetrouwe ende goet,
Al soudier gerne een hoere af maken.
Lippijns wijf.
God gheve hem ramp in sine kaken!
Heeft hi hem van mi dies beclaecht?
De comere.
160Jay, ende dat ghi bi enen anderen man laecht:
Dies heeft hi mi ghedaen een beclach.
Lippijn.
Awarijt, mi dochte dat ict sach,
Maer ic laets mi nu ghenoeghen[46]:
Trise caent wel in beste voegen.
165Maer al hadt mi mijn lijf ghedaen[47],
Soe waerdi heden morgen op ghestaen
Ende hiet mi halen vier ende borre.
Lippijns wijf.
Swijt, wel vule corre[48],
Beghindi mi anderen man ane te tien[49]?
Lippijn.
170Seker, woudic die waerheit lien[50],
So saghie, of mijn ogen waren mi verkeert.
Maer Trise heeft mi alsoe geleert
Ende seet, dat mi een alf heeft bedroghen.
Lippijns wijf.
Waer omme hebdi mi dan beloghen
175Ende doet mi scande over al?
Lippijn.
Ey minnekijn, ic ben diet beteren sal,
Hebbic iet messeit ofte mesdaen.
Lippijns wijf.
Ghi selter nochtan smeten[51] omme ontfaen,
Vul[52], out, quaet grijsaert!
De comere.
180Bi onsen here, hi waers wel waert,
Dat wine onder voete[53] gingen leggen.
Lippijn.
Lieve wijf, in en saels nemmeer seggen:.
Ic en wiste niet, dat ic was in dolen[54].
Lippijns wijf.
Ei, men sal u leren gaen ter scolen.
Hier vechtensi.
185Ghi goede liede, dit hebben wi
Ghespelt al in een boerdement[55].
Si leven noch wel, si u bekent,
Die dese gheliken wel hebben gesien.
Wet dat menech boerden ghescien,
190Daer dusdaneghe mere[56] niet af en gaet.
Daer bi biddic u dat ghi ontfaet
In dancke ons fobitasie[57].
Ic bidde den coninc vol van gratie,
Die vander maghet was gheboren,
- ↑ Hebs-deel. Deel hebben wordt Heil. Sacr. Gloss. verklaard door een part spelen in iets, blijkbaar juist, verg. vs. 896:
. . . . Kee, de duvel hebs deel:
Dit gaet ymmers niet wel te wercke;
verder Buskenblaser vs. 110:
Entrouwen, dies hebbe die duvel deel,
Hebdi tgheelt hier omme ghegheven?
God hebs deel is een vloek, door de wisseling van God en Duivel, naar mij toeschijnt, verbasterd. - ↑ Driven—riveel: zie Esmoreit vs. 317 over driven. Riveel d. i. »blijdschap, vreugde, meer bepaaldelijk ook een vrolijk en blijd gejuich, v. d. sonder riceel sijn d. i. mismoedig zijn, treuren:" CLIGN. Bijdr. bl. 303.
- ↑ Borre d. i. water, verg. vs. 25 en 167. Voor bor of borren komt ook voor born of borne, het tegenwoordige bron. JONCKBLOET teekent Spec. bl. 100 aan, dat ook fontein oudtijds voor water werd gebruikt, zoo b. v. Rein. Boek II (ed. WILLEMS) vs. 6912:
Vier grote togen, ende ooc niet min,
Scoonre fonteinen hi daer na dranc. - ↑ Scier d. i. schie(r)lijk.
- ↑ Erren d. i. vertoornen volgens Teuthon. Vererren beteekent hetzelfde; erre is boos, gram en erscap zooveel als gramschap.
- ↑ Vallet d. i. wordt. Vallen in den zin van worden, zelfs van zijn, heb- ben wij nog b. v. in het valt zwaar, het valt op dit of dat uur, hij valt wat lui, en vroeger was het zeer gewoon. HOOFT heeft hachelijk en wanvoegelijk vallen voor h. en w. zijn; BRANDT van het Palamedes-proces sprekend zegt van Schout Heer Jan ten Grootenhuis dat hij zacht viel d. i. niet streng was; VONDEL getuigt van zeker werk, dat het overal even heerlijk viel; en, nog vroeger, BOENDALE spreekt van eene vrouw, die ongare valt d. i. slecht is enz. enz. Het vers beteekent dus: dan is de dag al een heel eind heen,
dan is het al vrij laat. - ↑ Vleeschuus d. i. vleeschhal.
- ↑ Comet toe van toecomen d. i. gebeuren. Toecomen kan als het passief worden aangemerkt van toebringhen d. i. tot stand brengen, veroorzaken: L. Sp. Gloss.
- ↑ Awarijt d. i. waarachtig en is hetzelfde als ewaerheit d. i. in waarheid.
Ontmeten d. i. bedriegen. KIL. heeft fallere mensura, inique metiri, eig. dus met eene valsche maat meten. BLOMMAERT Ovl. Ged. III bl. 81 vs. 509:
Die den andren sijn erve ontmet
Of palen uuttrecht oft verset, enz. enz.;
KAUSLER Denkm. III bl. 98:
Die ontweecht ons, die ontmeet,
welke regel der hem bl. 447 wordt verklaard door der entwiegt, der entmisst uns d. h. dieser wiegt, misst uns falsch, zu wenig. - ↑ Te slavernien gheset. Hem setten te is niet alleen ons tegenwoordige zich zetten tot iets d. i. zich onverdeeld ergens aan toewijden, maar ook zich wenden tot, zich begeven in, verg. Rijmb. vs. 26315:
Die Joeden seiden: Hets onse wet:
Die hem verheft, ende daer toe set,
Dat hi hem Gods Sone wille maken
Verdient die doot in waren saken;
elders: setten hem ten kere d. i. teruggaan, trouwens deze laatste beteekenis kennen wij ook nog in uitdrukkingen als iemand zet zich tot deugd, tot werkzaamheid enz. enz. - ↑ Kerijt d. i. veeg van keren of kerien d. i. volgen Teuthon. schubben, veghen, reyn maken.
- ↑ Lachter: zie op Esm. vs. 512.
- ↑ Bescheet d. i. beschikking. De aanminnige echtgenoote heeft haar man aan het werk gezet en roept nu met de gedachte aan haar minnaar mistroostig uit: is het niet eene kostelijke afspraak? waar blijft nu mijns herten druut?"
- ↑ Druut d. i. vriend. Eigenlijk beteekent het getrouwe, maar uit de samenvoeging druyt ende vriendt bij KIL. blijkt, dat het van fidelis tot amicus is overgegaan. Verg. vooral Wap. Mart. Gloss, en Marieken van Nijmegen (1854) bl. 54.
- ↑ heet—uut d. i. loopt—uit.
- ↑ Messelije d. i. velerlei, velerhande, verschillend. DE JAGER Taalk. Mag. IV bl. 350 vlgg. haalt vele plaatsen aan, waarin van messelike lande, messelike tonghe (tale), messelike dinghe sprake is. Behalve de genoemde heeft het woord ook den zin van onzeker, mogelijk, wisselvallig, gevaarlijk, waarvan t. a. pl. voorbeelden. Verg. M. Lp. Gloss.
Let d. i. deert van letten. - ↑ Wranghe d. i. bang, zie HOPPMANN Hor. Belg. VI Gloss. VERWIJS Ned. Klass. II bl. 1 no. 3 merkt op, dat het eigenlijk wordt gebezigd van iets dat den mond samenwringt of samentrekt, en v. d. overdrachtelijk voor akelig, wreed ook wel (III bl. 15 no. 8) zuur, stuursch. Verg. Uitlegkundig Woordenboek op Hooft in voce.
- ↑ Ende gheeft namelijk si. Zie op Esm. vs. 243.
- ↑ Droeylt d. i. van drollen: KIL. facetum et laetum se exhibere, dus pret maken, van het oude drol d. i. vroolijke snaak, waarover verg. KIL., niet van druylen d. i. suggredi, latenter sice clam ire dus sluipen, waarvan druiloor.
- ↑ Pol her Jan hierbij teekent HOFFMANN Hor. Belg. VI bl. 217 aan:
»und macht aus mir einen Hurenwirrh, Herrn Jan, der also anderen sein Weib preisgiebt — vielleicht eine sprichwörtliche Redensart:" pol zou dan zooveel zeggen als boel en Jan »ein gewöhnlicher Name, der in vielen Redensarten angebracht wird," als Jan en alle man, Jan Rap en dergelijke; VERWIJS Bloeml. Gloss. vermoedt, dat de uitdrukking aan de eene of andere klucht is ontleend en tot een spreekwoord geworden, waarvan de zin ons
is ontgaan. Ik geloof geen van beide, immers ook het Fransch noemt Jean: celui à qui sa femme fait porter des cornes, evenals Jeannin, waarbij LITTRÉ in voce het volgende versje aanhaalt:
Ci-git maître Antoine Guillin,
Qui de trois femmes fut Jeannin;
Et, si la mort ne l'eût grippé,
Sans cesse Jeannin eût été.
Verg. almede DU CANGE's Glossarium in voce Joannes, ofschoon men naar den mij onbekenden oorsprong der zegswijze ook daar vruchteloos zal zoeken. - ↑ Tongoede: ongoed: KIL. slecht, verkeerd: tongoede maken vertaalt hij door inutile reddere, adimere usum d. i. verijdelen, nutteloos maken. L. Sp. I 6 vs. 9:
En dade des ynghels (d. i. onzes beschermengels) hoede,
Hi (d. i. de duivel) maecte ons tongoede
Lijf ende ziel, enz. enz.
Lippijn zegt, dat hij nog denzelfden avond een einde zal maken aan de fopperij, d. i. zijne vrouw haar gedrag zal betaald zetten, zooals VERWIJS
Bloeml. Gloss. vertaalt. - ↑ Touwen d. i. slaan. De huit met slagen touwen heeft VONDEL Batav. Gebr. vs. 466, verg. HUYD. Proeve I bl. 282 vlgg. en Floris Gloss. in voce.
- ↑ Comere d. i. petemoei, het Fransche commère, vs. 148 uitgedrukt door ghevadere, verg. V. VLOTEN Het Nederlandsche Kluchtspel bl. 18.
- ↑ Te gemake: ghemac d. i. rust, Carel vs. 572:
In late niemen met ghemake
Den riken no den armen;
v. w. ghemakelike d. i. rustig, Floris vs. 2017:
Si traken ter herberghen ende bleven den nacht
Ghemakelike metten goeden man;
verder: met ghemake laten d. i. in vrede laten, ook missum facere: te ghemake doen d. i. laten uitrusten; tuwen ghemake d. i. tot uwen dienst; te ghemake sijn d. i. tevreden zijn; vrede ende ghemac, vreugde ende ghemac, en derg.
Te ghemake d. i. in zijn schik; de vraag zal dus beteekenen: hoe zijt gij te moede? hoe zijt gij gemutst? Verg. de Gloss. van Rijmb., Limb. en St. Christ. - ↑ Betrout d. i. verdacht van betrouwen d. i. vertrouwen in goede en slechte beteekenis, ongeveer als ons achter iemand zoeken. M. Lp. IV vs. 1636:
Dat eerste is, lichtelic te betruwen (verdenken)
Dat vrouwen draghen in den sin;
I vs. 816:
Daer om so wilt die ghecken seuwen
Ende den wisen u eer betruwen (toevertrouwen). - ↑ Scofieren (hem) d. i. schamen (zich), verg. Esm. vs. 90.
- ↑ Ongheven d. i. uit het hoofd praten. Ongheven of ontgheren (alleen het laatste komt bij KIL. voor) beteekent eig. wegnemen, v. d. zoowel
ontraden als ontpraten: Rubben vs. 224. Zich ontgeren d. i. laten varen, uit het hoofd zetten: HOOFT Tac. 267 20: Wij ons de waan ontgeeven moogen. - ↑ Die meneghe: zie op Esm. vs. 550.
- ↑ Ende ghingen nam. si: zie boven vs. 53.
- ↑ Averecht d. i. op den rug. Van are, af en recht voegt VERWIJS
Bloeml. Gloss. er bij zoodat de dubbele r (in HOFFMANN's uitgave) eene verkeerde spelling is: in het Handschrift staat dan ook slechts éene r. - ↑ Dochte d. i. toescheen v. dinken. De comere zegt, dat er niets anders was dan hem toescheen of voorkwam d. i. dan hij droomde, dus dat hij iets had gezien in zijne verbeelding, dat echter niet werkelijk had plaats gehad.
- ↑ Alfegedrochte d. i. elvenbedrog. Broeder GHERAERT vertelt in zijne Natuurkunde van het Geheel-Al (ed. CLARISSE), dat er in de lucht duvele zijn en (vs. 719):
Coubouten, alven, nickers, maren,
die, behalve dat zij (vs. 710)
Doen den mensche dicken vrucht,
hem ook beguichelen, door hem dingen voor te spiegelen, die niet bestaan, doorgaans met kwade oogmerken", verg. Mr. L. PH. C. V. D. BERGH Proeve van een kritisch Wb. der Ned. Mythologie in voce alcon. MAERLANT houdt het er voor, dat de alven gevallen engelen zijn, die op hunne beurt den mensch ten val zoeken te brengen door hem »bede wakende ende in drome" te verleiden, zoodat hij — gelijk het vs. 114 wordt gezegd —
. . . . . . . hem selven niet en kint
en als met blindheid is geslagen. Zoo'n kwelgeest, alf of alvin, zou dan den armen Lippijn door zinsbegoocheling misleid en zijn »ghesichte al ontstelt" hebben.
Gedroch en gedrochte d. i. bedrog, fantasma, Rijmb. vs. 26856:
Maer het dochten sijn ghedroch,
maar de Hist. Schol. heeft: et visa sunt ante cos sicut deliramentum verba haec; vs. 23895, waar sprake is van Jezus' wandeling op het water:
Vervaerd waren die jongers doch
Ende hildent over een ghedroch. Verg. het Gloss, en dat op Beatr. en KIL., die er bijvoegt, dat het woord afkomt van drieghen d. i. fallere. - ↑ 1) Viant d. i. duivel, het Eng. fiend, zie L. Sp. Gloss.
- ↑ Toren d. i. verdriet, hier blijkbaar ongenoegen.
- ↑ Over setten, zie op Esm. vs. 342.
- ↑ Uuten sinnen d. i. krankzinnig, waarvoor Esm. vs. 100 ontsint.
- ↑ Al niet d. i. geheel niet.
- ↑ Wetti d. i. weet gij, zie op Esm. vs. 421.
- ↑ Let van letten d. i. deren: Lorr. I vs. 956:
Ic en weet niet wat haer let;
Ferg. vs. 4911:
Wi souden enen ridder oversetten,
In die see wilden (wilden hem) wi niet letten.
Voor letsel werd Mnl. ook lette gebruikt, Rijmb. Gloss. - ↑ Een bier d. i. een kan bier. »Zeer dikwijls" zegt OUDEMANS Wb. Bred. in voce bier — leest men in de oude kluchten van een bier, twee bier, een half bier, zes bier enz., zoodat dit woord eene zekere maat en waarschijnlijk eene kan zal hebben beteekend;" BRED. Van de Koe bl. 6:
Hoe stact de Rekeningh? laet sien, een, twee, dry, dats vier,
Een Vaentje voor 't licht, een Vaan voor 't huys, en noch een bier. - ↑ Hiet van heeten d. i. bevelen: KIL. in voce.
- ↑ Achter straten d. i. door de straat, b. v. Vanden Lande van Oversee vs. 78:
Zi dadent (nam. ’t crucifiz) achter straten slepen;
Ferg. vs. 726 wordt verhaald, dat Ferguut niemand om huisvesting verzocht, maar zijne weegs ging
. . . . Stille alse con muus
Achter straten, sijn spere upheven;
als de engel Gabriël de maagd Maria zoekt, vraagt de dichter van V. d. L. O. H. vs. 165:
Vant hi Marien ten venstren staen!
Vant hise achter straten gaen?
Insgelijks »schreven voor het land doorloopen onze ouden veelal achter lande loopen, taren, rijden enz., al betwelk aanduidt het land op deze of gene wijze doortrekken": CLIGN. Bijdr. bl. 362; verder komen voor: achter woude; a. velde; a. werelden; a. bosschen ende hagen; a. Vrieslant; a. Rome; a. hove enz. enz.; zie Rijmb. Gloss.; HUYD. Stoke II bl. 20; DE JAGER Lat. Versch. bl. 150 vlg.; Mnl. Wb. enz.
Achter in gelijke beteekenis komt nog voor bij CATS Spieg. v. d. O. en N. Tijd:
Och! hoe ben ick nu bekladt
Van te drillen door de stadt;
Och! hoe ben ick nu begaet
Van te loopen achter straet:
en in de Reys-lesse:
. . . . die wil reysen achter lant,
Die hebbe munte byder hant;
Verg. Wb. Hooft in voce achter. Thans is alleen achterwege overgebleven, ofschoon in een reeds vroeger gewijzigden zin, die echter alleen uit de oude opvatting te verklaren is. Achterwege blijven is eig. hier of daar op den weg blijven, dus: niet ter bestemder plaatse verschijnen, wegblijven: achterweege laten, op weg laten staan, laten varen, weglaten": Mul. Wb. - ↑ Ghevadere, zie boven op vs. 63.
- ↑ 3) Key d. i. Kristus. Een andere vorm van dien basterdvloek is Wetecree d. i. wete Kristus, sciat Christus, Ferg. vs. 1017 (waar het behoort te worden hersteld), 2019, 3375, 3506, waar overal prof. VISSCHER vertaalt weetniet, dwaas, hetgeen hij op dit stuk wel zich zelven had mogen toevoegen. Key werd later eenvoudig Ké, HOFFMANN Hor. Belg. VI bl. 252. Verg. DE VRIES Mnl. Taalz. bl. 166.
- ↑ Scouwen van scout d. i. schuld. HOFFMANN t. a. pl. Gloss. vertaalt
scouwe door Gesicht, das was man sicht, die Erscheinung; VERWIJS Bloeml. Gloss. door gezicht, verschijning; V. VLOTEN Ned. Kluchtsp. bl. 18 door schuld, hetgeen mij lettende op Rubben vs. 199:
Latie mi dan den duvel bedrieghen!
En hebbie die nachte niet ghetelt,
Soe hebbie mijn herte om niet ghequelt,
Soe sijn die scouden al gader mijn;
de ware verklaring dunkt: verg. Gloriant vs. 1036. - ↑ ::::Laets mi—ghenoeghen. Ghenoeghen intr. met den derden nval d. i. genoeg zijn, voldoen; hem laten ghenoeghen d. i. zich vergenoegen, te vreden zijn; genouch (of ghenoech) doen met den tweeden nval der zaak en den derden des persoons d. i. iemand omtrent iets voldoen, zie L. Sp. en St. Christ. Gloss.
- ↑ Deze regel beteekent: maar alsof ik zelf het me had gedaan: alsof ik zelf d. i. mijn persoon, het me had bevolen. Dat al in het Mnl., gelijk ook nog, later voor alsof werd gebruikt, leert DE VRIES Mnl. Wb. in voce; dat mijn lijf staat voor mijn persoon, mogen plaatsen bewijzen als Rijmb. vs. 15375:
Doe Sarra versprae hare joncwijf
Niet in quade, hare dulle lijf (persoon)
Ne mochte dat ghedoghen niet;
V. d. L. O. H. vs. 2306:
Ay lace, seit Peter, sondich lijf,
Dat ie verwonnen ben caitijf, enz.;
vs. 4715 zegt Jezus tot Maria Magdalena:
Nu es met mi so wert dijn lijf
Dattu enz.
zie verder Floris Gloss. DAVID herinnert Rijmb. Gloss. aan het Eng. body en BORMANS St. Christ. aan het Fransche mon corps, ton corps voor moi, tu: verg. LITTRÉ, die o. a. deze plaats uit het Roelandslied citeert: »je conduirai mon cors (ma personne) en Roncevaux;" GRIMM Gramm. IV bl. 296: »den mhd. dichtern ist dagegen eine andere, gleichfalls durch das possessiv bewirkte, verstärkende umschreibung des persönlichen pronomens geläufig, das subst. lip (corpus) wird zu dem possessiv gefügt." - ↑ Corre d. i. hond: KIL.
- ↑ Ane—tien, zie op Esm. vs. 981.
- ↑ Lien d. i. bekennen, belijden, zoowel met den vierden als met den tweeden nval geconstrueerd.
- ↑ Smeten van smete of smijtinghe d. i. slag: KIL.
- ↑ Vul d. i. vuil, gemeen, slecht: Rijmb. Gloss.
- ↑ Onder voete d. i. onder den voet, dus op den grond, Rein. vs. 791:
Abel Quae ende vrouwe Bave
Laghen beide onder voete,
Ende streden beide om enen cloete;
evenzoo onder voete werpen voor overrompelen. - ↑ Dolen d. i. doling, dwaling van dole.
- ↑ Boerdement d. i. klucht: Bloeml. Gloss. Het vs. 190 voorkomende boerde beteekent hetzelfde.
- ↑ Mere d. i. mare, geroep.
- ↑ Fobitasie d. i., zooals uit het verband voldoende blijkt, pots, klucht, stellig een woord van Fransche origine en even jammerlijk verbasterd als
alemoer (à la mode), bestuur (postuur), frobentomie (astronomie), mikanijk (mesquin), stirredomstantiën (circonstances) en dergelijke uit de XVIIe eeuw: verg. Wb. Bred. bl. 507 vlgg. - ↑ Storen (hem) d. i. vertoornen (zich), boos worden.
- ↑ Gaen voert d. i. naar buiten gaen: Rijmb. vs. 26273:
Ende eer hem (d. i. Pilatus) Jhesus meer antwoord,
So ghine Pilatus echt daer voert (naar buiten)
Ende toogde Jhesus onscoud.