Rijmbijbel/Numeri

← Leviticus

Rijmbijbel (1332) door Jacob van Maerlant Numeri

Deuteronomium →

Alle voetnoten en regelnummers zijn wikisource-toevoegingen.

[ f32v ]

Numeri na dat ict kende
Beginnet hier verstaet dit wale
Dat meent die boec van getale
Want die ieesten ons bedieden
⁵⁴⁰⁰Dat ghetal van alden liede
Al dat was van xx iaren
Ende daer boven oec te waren
Tote ∙l∙ iaren dat telden si
Sonder tgeslachte van levi
⁵⁴⁰⁵Die ten wapiine niet en dochten
Ende bloet waren ende niet en mochten
Geduren^[1] in enigen stride
Ne teldemen daer niet tien tiden
vim ende viftich man
⁵⁴¹⁰Ende iii dusent daer an
Ware die wapine dragen mochten
Liede die met hem vochten
Daer hiet god datmen stelt wachte
Om die tabernacle bi nachte
⁵⁴¹⁵Soude doen waer so si waren
Hort hoe die manieren waren
Dat van zabulon comen was
Van ysaackar ende van iudas
Lach an die oest side gelogiert
⁵⁴²⁰Van ruben dus wast gevisiert
Van symoene ende van gaad
Hadden die sutside ghehad
Effraim ende manasse
Maecten geslachte dese twe
⁵⁴²⁵Ende waren van ioseppe geboren
Also wi inder ieesten horen
An die westside so leide men hin
Metten geslachte van beniamin
Asers geslachte ende van dan
⁵⁴³⁰Van nepraliin die lagen daer an
Ghelogier an die nort side
Binnen dien lach ∙i∙ platse wide
Daer in stont indie midwaerde
Die tabernacle up die aerde
⁵⁴³⁵Leviis geslachte laggher omme
Ghelogiert na hare somme^[2]
Ende oec mede gescaert in vieren
Die diender in na hare manieren
Dat here entie pauwelioene
⁵⁴⁴⁰Lagen recht in sulken doene
Als ocht ware ∙i∙ geveste stede kolom b
Ende daer toe groot ende scone mede
Moyses telde levis kinder
Dier vant hi ccc ghinder
⁵⁴⁴⁵Ende xxx dusent mede
Die hi vant daer ter stede
Die leviten die ∙L∙ iaer
Ofte meer hadden wet vor waer
En dienden niet metten covente
⁵⁴⁵⁰Mar si hadden die ornamente
Die papen dienst dede daer
Hadde van ouden xxxv iaer
Eer men oec wiede daer toe
Mar nu so wardsi vele te vroe
⁵⁴⁵⁵Papen in die nuwe wet
Ic wane siit somme lieten bet
Nieman moste die hant slaen
An tabernacle sonder waen
Noch an arke no an vaten
⁵⁴⁶⁰Alsise droegen achter straten
Dan die van levi was geboren
Entie zaken wildiit horen
Die waren in sancta sanctorum binnen
Dectemen dat mense bekinnen
⁵⁴⁶⁵Niet en mochte no besien
Alsmen henen soude tien
Onsen here moyses entie sine
Maecten frii selveriin busine
Datmer mede blasen soude
⁵⁴⁷⁰Als dat here porten woude
Doesi omtrent wel ∙i∙ iaer
Ten berge hadden gelegen daer
Diemen heet sinay
Met haren ogen sagen si
⁵⁴⁷⁵Tswerc dattie tabernacle decte
Dat het up hief ende henen trecte
Dat was in meys xx dage
Aldatter in was vrient ende mage
Traken^[3] doe up haer getelt
⁵⁴⁸⁰Ende traken na tfier daer thelt
Enen langen wech ende enen onsachten
Want binnen iii dagen ende iii nachten
Sone ruste dat swerc no ne gelach^[4]
Dies was int here groet geclach
⁵⁴⁵⁸Onder wiif ende onder man
Indie stede van fathan

[ f33r ]

Ruste dat swerc up tvelt kolom a
Sloegen si doe haer getelt
Moyses na dat ict wel weet
⁵⁴⁹⁰Die hadde met hem gereet
Odab^[5] siins wiifs broeder
∙I∙ heidin die was vroeder
Der woistine dan yeman was
Om dat hi hem cont maecte das
⁵⁴⁹⁵Waer dat best logieren dade
Die belovede hi hem bi rade
Te goedine in die beste stede
Van haren lande dies voer hi mede
Tvolc beclagede hem sere
⁵⁵⁰⁰Der pinen iegen onsen here
Doe sende god ∙i∙ vier aldare
Die achterste van der scare
Die traech waren ende node quamen
Verbernde hi daer alle te samen
⁵⁵⁰⁵Want si traech waren te diene gode
Moyses ons heren bode
Die badder voren entie plage
Die cesseerde in genen dage
Daer begonste tgemene diet
⁵⁵¹⁰Dat met hem uut egypten sciet
Ende oec daer toe also wel
Vele des volcx van israel
Die spise te begerne utermaten
Die si in egypten aten
⁵⁵¹⁵Ende clageden dat si verre no na
Niet ne sagen danne manna
Dit ginc si mit wenenden ogen
Allegader daer moysese togen
Diet onsen here clagen ginc
⁵⁵²⁰Ende seide beset^[6] anders die dinc
Van desen volke iof slach mi doot
Die last die es mi al te groot
Onse here seide kies mi dan
Noch met di lxx man
⁵⁵²⁵Die siin in de trouwe vast
Ende metti dragen den last
Sech den heden dat si niene sorgen
Ic sal hem vleesch geven morgen
Aldat hem onse here daer hiet
⁵⁵³⁰Dede moyses ende liets niet
Sanders dages heeft gesint
Onse here ∙i∙ goeden wint
Die hem quakelen hevet ghesent kolom b
Al even dicke al omtrent
⁵⁵³⁵∙I∙ dach vaert al omme there
Daer nammer elc sinen ghere
Die also groot alse partrisen^[7] waren
Die aten sie al sonder sparen
Mar eer die spise wert verteert
⁵⁵⁴⁰Wart god erre tehem weert
Ende sloech alle die liede doot
Die om tvleesch maecten noot
Dies nam die stat den naem daer ane
Van begernesse van grane
⁵⁵⁴⁵Van danen voeren si in nazarot
Daer scolden sie dies waer si sot
Marie ende aaron moyses broeder
Up moysesse al was hi vroeder
Ende verweet hem utermaten
⁵⁵⁵⁰Dat hi nam ende soude laten
Tharabis ∙i∙ heidine coninginne
Oec seiden si in haren sinne
Twi soudi onse meester wesen
Onse here balch hem van desen
⁵⁵⁵⁵Ende scaltse om hare dorpernie
Alrehant so wart marie
Lasers^[8] ende als aaron dat sach
Riep hi ten broeder here owach
Vergef ons dat wi hebben misdaen
⁵⁵⁶⁰Moyses bad over hem saen
Onse here hiet dat hise helde
vii dage daer buten getelde
Ende dan soudsoe genesen
Men deet want het moste wesen
⁵⁵⁶⁵Doe traken inde woistine vort
Moyses na ons heren wort
Sende doe in dat heilige lant
xii manne voer hem te hant
Die tlant entie liede mede
⁵⁵⁷⁰Besagen entie heilige stede
Ende hiet hem dat si voer hem brochten
Vander vrucht dat si mochten
Calef ende iosue
Waren die vorbaerste^[9] twe
⁵⁵⁷⁵
So dat si xii alle tesamen
In ebrom gevaren quamen
Doe versagen si onder him
Vanden geslachte van enachim

[ f33v ]

Drie gygante also groot kolom a
⁵⁵⁸⁰Nie en sagen si haer genoot^[10]
Si keerden binnen ∙xl∙ dagen
Daer brochten si gedragen
Calef ende iosue
An ene paertse^[11] daer si twee
⁵⁵⁸⁵Mede waren geladen genoech
∙I∙ druve wast datmen droech
Ghebroken van ∙i∙ wiingaerde
Die druve van groter waerde
Dat es ihesus marien kint
⁵⁵⁹⁰Die ons god hare hevet gesint
Die paertse es tcruce of siin moeder
Die bede droegen onsen broeder
Die voren droech hadde den staert
Ghekeert ten druve waert
⁵⁵⁹⁵Dat bediet dat te voren
Die ioden waren vercoren
Dachterste toghe^[12] daer waert
Dats die kerstiin waer hi waert
Die toghe heeft up onsen here
⁵⁶⁰⁰Ende hem dient oec embermere
Al waren die ioden eerst vercoren
Ende nader werelt gingen voren
Si hebben gode den rugge gekeert
Die kerstiin die achterst was geleert
⁵⁶⁰⁵Comt na ende heeft toge te gode
Ende leeft na sine gebode
Die spiers^[13] keerden mitter spoet
Ende priisden dlant scone ende goet
Die vrucht togeden si daer
⁵⁶¹⁰Mar si seiden al over waer
Die liede scone ende groot
Entie lande iegen noot
Wel ghemuert^[14] al dore int lant kolom b
Enox gheslachte was gygant
⁵⁶¹⁵Wi sagen daer manne ende wive
Alse ongeliic ware wi van live
Iegen hem das siit gewes
Alse iegen ons ene krekel es
Nieman magher lange in leven
⁵⁶²⁰Mettien hevet tvolc up geheven
Een luut ende weende sere
Ende seide vergave onse here
Dat wi waren in egypten doot
Beter waer ons noch ter noot
⁵⁶²⁵Te keerne te egypten lant waert
Dan te stervene voer dat swaert
Ende men onse wiif ende onse kinder
Iamberlike sal doden ginder
Make wi enen here metter vaert
⁵⁶³⁰Die ons lede te egypten waert
Mar calef ende iosue
Scorden hare cleder ontvee
Ende seiden dat laet dor god
Ne staet niet iegen gods gebod
⁵⁶³⁵Maect van hem genen loghenare
Als oft hem onmoghelic ware
Tlant te gevene wien soes vernoiet^[15]
Daert melc ende honich in vloiet
Wi sellen tvolc al sonder noot
⁵⁶⁴⁰Verswelgen als wi doen dit broot
Mar vander ∙x∙ die tvolc vervaerden
Riepen daer iegen int ontwaerden^[16]
Ende tvolc wildse stenen daer
Mettien verbaerde^[17] openbaer
⁵⁶⁴⁵I hert uptie tabernacle ons heren
Ende seide te moysese met eren
Hoe lange sal mi dit quade diet
Ne willen geloven niet
Sal ixe slaen ende di here
⁵⁶⁵⁰Vant lieden maken vele mere
Moyses bad neen ghi here miin
Bi dire genaden hen moet niet siin
Datmen in egypten lant
Niet ne segge alte hant
⁵⁶⁵⁵Hine mochthem dlant niet wale
Gheven onse here na dine tale
Seide hebict gelaten bedi
Mar ic swere dit dat bi mi

[ f34r ]

Hare ne geen diet sach mede kolom a
⁵⁶⁶⁰Wat ic in egypten dede
Die boven xx iare es out
Ende mi getorent hebben ∙x∙ vout
En comt inden lande niet
Dat ic haren vorders^[18] behiet
⁵⁶⁶⁵Sonder calef ende iosue
Aleenlike dese tve
Ende om dat volc van chanaan
Ende amalech die man
Hier bi siin gekeert ter vaert
⁵⁶⁷⁰Weder ter woistine waert
Dat si oec u niet bestaen
Ende wet oec wel sonder waen
Ghelic dat si binnen ∙xl∙ dagen
Bespiet hebben slands lagen
⁵⁶⁷⁵Seldi becopen wet vor waer
Uwe mesdaet ∙xl∙ iaer
Dis seyde den volke moyses
Ende si weenden alle om des
Tylic si up sin gestaen
⁵⁶⁸⁰Ende seiden wi hebben mesdaen
Dat wi in wanhope waren
Wis sellen harde garne varen
Int lant dat ons god behiet
Moyses sprac en vaerter niet
⁵⁶⁸⁵God en es niet met u dan
Mar si en hilden niet daer an
Ende waenden sonder gode verwinnen
Mar doe si dat souden beginnen
Quam dat volc van canaan
⁵⁶⁹⁰Ende van amalech daer an
Ende sloegense ende daden hem pine
Ende iaghendese in die woistine
Alst here in die woistine lach
Vondsi up enen saterdach
⁵⁶⁹⁵I man die hout daer las^[19]
Dat iegen die viere was
Moyses bevraghets gode
God sprac ic willemen dode
Ende men buten tenten stene
⁵⁷⁰⁰Dat ginc volc al gemene
Marcte tien tiden choros vernam
Dat die kinder die amram
Hadde gewonnen waren heren
Aaron bisscop met groten eren
⁵⁷⁰⁵Ende moyses des volcx here algader kolom b
Omdat ysvar siin vader
Ende amram gebrodere waren
So quam hi met ere scaren
Wel met ccc leviten
⁵⁷¹⁰Die horden te sire viten^[20]
Up dat hi bisscop wilde wesen
Oec so was met hem indesen
Abyron^[21] enden dathan
Die waren die machtichste man
⁵⁷¹⁵Van ruben gheboren echt
Ende seiden het ware haer recht
Die heerscappne van den scaren
Om dat si geboren waren
Van ruben iacobs oudste sone
⁵⁷²⁰Moyses sprac omme dat gone
Elc neme morgiin ∙i∙ wierroecvat
Ende doe des heilichs viers indat
Ende siit coer heren ende u scare
Ic wille dat aaron oec si dare
⁵⁷²⁵Dien got verkiest si goet man
Moyses sende om dathan
Ende aaron dat sire quamen
Si ontseident^[22] alte samen
Voer al tvolc seide openbare
⁵⁷³⁰Moyses totte choros scare
Neemt uwe wieroc vate saen
Ende gaet hier voer gode staen
Si dadent ende moyses ginc dan
Omme abyron ende dathan
⁵⁷³⁵Mar si stonden ghereet ter were
Met haren magen ieghen there
Ende niet te sine onderdaen
Moyses die bad gode saen
Die aerde benede ende ondede
⁵⁷⁴⁰Ende verswalsche daer ter stede
Abyron ende dathan
Hare goet ende hare man
Dat vier dat sloech so utermaten
Ute choros wieroecvaten
⁵⁷⁴⁵Dat die blexeme waren so groot
Ende verbernedse alle te doot
Die waren in sine scare
Ende aaron hadde genen vare
Sanders daghes wert tvolc gemene
Gram ende brochten gedragen stene

[ f34v ]

Up aaroene ende up moyses kolom a
Ende si tegen hem aldes
Ghi tve verslaet ons heren here
Si wildense stenen sonder were
⁵⁷⁵⁵Mar si vloen ter tabernacle waert
Aldaer hoeftse god bewaert
Ende verbrande dat andere diet
Mettien moyses aarone hiet
Nam ∙i∙ wieroec vat aldaer
⁵⁷⁶⁰Ende tvier van den outaer
Lech daer up thimiamata^[23]
Ende loep ten volke ende sta
Voer hem ende bid te gode
Tusschen die levende entie dode
⁵⁷⁶⁵Ginc aaron staen ende bad mede
Die plage nam ende bi sire bede
Mar xxiiii dusent end xxx man
Te voren waren verbernet nochtan
Wet wel dat niet teginc^[24]
5770Die werringe^[25] van desen dinc
Ende al van aarons bisscopsdome
Si seiden openbare die some
Dat ware te grote werdichede
∙I∙ gheslachte die mogenthede
⁵⁷⁷⁵Te hebne over al die scare
Ende bi avonturen oec ware
Int ander gheslachte selc man
Dies werdich ware te sine daer an
Oec clageden si up moyses
⁵⁷⁸⁰Ende seiden hi piinde hem des
Tvolc te houdene in die woistine
Om dat sonder helpe sine
Ne wiste waer hem bekeren
Moyses na tgebod ons heren
⁵⁷⁸⁵Xii roeden hi daer brachte
In elc van enen geslachte
Screef hi daer in hare namen
Aarons roede leidi te samen
Na hem bescreven daer ter stede
⁵⁷⁹⁰Daer god siin teken an dede
Die souden int bisscopdom gestaen
Voer gode leidi die roeden saen
Sanders dages na gods gebode
Vondsi gefloreert aarons rode
⁵⁷⁹⁵Ende noten gewassen oec daer an
Dus bleef bisscop die heilige man
Doe leidemen die roede in die arke kolom b
Om datmer ewelike up marke
Die roede die iegen nature
⁵⁸⁰⁰Noten droech aldaer ter ure
Die betekent wel marien
Die den heiligen ihesus den vrien
Droech sonder mans scout^[26]
Ende al bider gods gewout
Om dat tvolc van israel
Dorper was ende fel
Doolden si in die woistine
Omtrent den berch daer si hadden pine
Ter roder zee quamen si weder
⁵⁸¹⁰Ende doolden sere up ende neder
Anden berch van sinai
Haer sonden die becochten si
Vele volcx ontstarf hem daer
Doch na xxxv iaer
⁵⁸¹⁵Quamen si daer in cades^[27]
Dat was die stat gelovet des
Daer si an hem waren comen
Die spiers ende haddent vernomen
Ende besien dat heilige lant
⁵⁸²⁰Alse u hier voren es becant
Daer starf oec des siet gewes
Maria die suster moyses
Ende tvolc hadde waters noet
Bedi wilden si slaen te doot
⁵⁸²⁵Aaron ende moyses
Clageden onsen here des
Ende water baden dor sine goede
Onde here hiet nemen sine roede
Die voer hem int bede huus lach
⁵⁸³⁰Moyses vergaderde uptien dach
Tvolc voer ∙i∙marberstene
Ende seide nu hort alle gemene
Ribel^[28] ende onghelovich diet
Moghe wi van marbre iet
⁵⁸³⁵Iu^[29] water te drinkene geven
Mettien heeft hi die roede verheven
Ende sloech ene werf den steen
Daer ne quam uut water ne geen
In desen doene gelovet des
⁵⁸⁴⁰Twifelde aaroene ende moyses
Ende onse here sprac bedi
Omdat ghi wanlovet^[30] mi

[ f35r ]

Sone suldi nit dit diet kolom a
Leden int lant dat ic behiet
⁵⁸⁴⁵Die harde steen es ihesus kerst
Die lavet nu der sielen derst
Ten eersten slage bleef hi droge
Dat betekent doe si wel hoge
Die ridders gode hadden geset
⁵⁸⁵⁰Om te bespottene bet
Hadden sine met dorne gecroent
Ende metten purpre gescoent
Ende metten riede sloegen an thoeft
Mar geen bloet des geloeft
⁵⁸⁵⁵Leesmen dat daer van hem brac
Mar doemen inder siden stac
Doe ontspranc die fonteyne
Die menighe siele maecte reyne
Dat bediet die ∙ii∙ slage
⁵⁸⁶⁰Die moyses sloech in den daghe
Want anderwarve hi doe sloech
Ende daer quam waters uut genoech
Boden so sende moyses
Van daer si lagen in cades
⁵⁸⁶⁵Ten coninc van edom die baden
Ende seiden wi bidden di up genaden
Alse onse broeder tesen tiden
Dattu ons dor tlant laets liden^[31]
Hi seide het en mach niet siin
⁵⁸⁷⁰Dat ghi liit dor tlant miin
Dies voer moyses oec dane^[32]
God gheboet hem te bestane^[33]
Met wige^[34] esauus geslachte
Dor arabien voeren si met crachte
⁵⁸⁷⁵Tenen berge es hor genant
Daer starf aaron altehant
Ende men groevene in mesera^[35]
Ende eleazarus was daer na
Bisscop die siin soene was
⁵⁸⁸⁰Daer na als ict bescreven las
Quam dat volc van chanaan
Dat eerst groot goet uphem wan
Mar doch alst wilde onse here
Verwonnen si ende hadden dere^[36]
5885Van daer voer tvolc in salmana
Wat harde dul was ende ga^[37]
Ende begonsten des weges vernoien
Ende moyses wel sere vermoien
Dies sende god in hare tente kolom b
⁵⁸⁹⁰Leesmen gevierde serpente
Gheviert hietmense merket wel
Dies si waren clene ende fel
Ende vlogen als die sparke^[38] doot^[39]
Ende dat si staken was alse bloet
⁵⁸⁹⁵Root ende utermaten heet
Doe baden si moysese gereet
Dat hi gode daer voren bade
Doe maecte hi bi ons heren rade
∙I∙ serpent van metale
⁵⁹⁰⁰Ende settet hoghe ende wale
Up ene paerce^[40] daer tvolc lach
Die geveniint was enter up sach
Hi was sane genesen wel
Dit hilden die van israel
⁵⁹⁰⁵Ende was geset met groter eren
Sident in die temple ons heren
Mar die coninc ezechias
Sach datter tvolx gelove an was
Bract te sticken wet vor waer
⁵⁹¹⁰Over menighen dach daer naer^[41]
Dit serpent dits gene sage
Was up geset te middage
Also was ihesus onse coninc
Die voer ons an die cruce hinc
⁵⁹¹⁵Te middage upten vridach
Daer ne menich iode an sach
Dor ons hoge an thout verheven
Hi es die ons gesonde mach geven
Van des vierins serpents venine
⁵⁹²⁰Diene hier in dat herte sine
Metten gherechte gelove an siet
Die roede diet droech bediet

[ f35v ]

Marien die ihesumme droech kolom a
Daer menighe ziele omme loech
Van salmana quam al dat diet
Ter rivieren die sareth hiet
Daer leden si droge min no mere
Dan hem gesciede ter roder zee
Ende si quamen te harnon gevaren
⁵⁹³⁰Daer se die viande met haren scaren
Onder die roetse^[42] hadden belaget
Als der ebreusche ystorie saget
Daer dede god die roche^[43] vallen
Uptie viande voer hem allen
⁵⁹³⁵Ende leden dor tlant met vreden
Ende alsi al waren leden
So dat si int lant van moab quamen
Danne senden si boden te samen
Toten coninc seon van amorree
⁵⁹⁴⁰Die hem orlof nembermee
Te lidene gave dor siin lant
Hi ontseit hem altehant
Ende quam met here hem iegene
In die woistine gheslegene
⁵⁹⁴⁵Ende vachter up tvolc van israel
Daer bleef hi doot also wel
Tmere deel dat met hem quam
Tvolc van israel dat nam
Alsiin lant entie steden
⁵⁹⁵⁰Ende logierden met vreden
Up moabs lant uptie iordane
In ∙i∙ marsch als ic wane
Ierico stont andander side
∙I∙ starke stat ende ene wide
⁵⁹⁵⁵Mar daer si lagen ter stede
Quam die coninc iegen hem mede
∙I∙ gygant ∙i∙ vreselic man
Die coninc was van basan
Dien sloegen si gemeenlike
⁵⁹⁶⁰Ende behilden siin conincrike
Nochtan wast dat landscap niet
Dat hem onse heer behiet
Balech die coninc van moab
Die omboet siin heerschap
⁵⁹⁶⁵Want hi hem ontsach der scaden
Dien si ∙ii∙ coninghe daden
Van amorre ende van basan
Hi omboet die van madian
Sine vrient die daer bi lagen kolom b
⁵⁹⁷⁰Ende seide dit volc sal ons veriagen
Ende verteren ic vruchte das
Alse die osse doet dat gras
Doch dat hi den raet vernam
Dat hi sende om balaam
⁵⁹⁷⁵Ende vermalediede die liede
Hi horde dat also gesciede
Dien vloecte dat hem misvel
Ende dien hi seinde dat hi voer wel
Oec hadhi vernomen daer mede
⁵⁹⁸⁰Dat volc van israel inder stede
Meer dan met wapine verwan
Dus docht hem goet ende sine man
Datmen met vloeken weder vochte
Des coninx bode voer ende brochte
⁵⁹⁸⁵Met hem die vorbaerste liede
Balaame te belovene grote miede^[44]
Si seiden wat si daer daden
Balaam sprac laet mi beraden
Met onsen here ende bliift te nacht
⁵⁹⁹⁰Hi was gods prophete gheacht
Metten lieden daer was niet an
Het was een wikelere^[45] ∙i∙ quat man
Nachts seide god ne vare niet
Te vloekene tysraelsche diet
⁵⁹⁹⁵Want hets ghebenediit van mi
Des anders daghes so seide hi
Hets mi verboden openbare
Dat ic met u niet en vare
Ander warf sende hi te balaam
⁶⁰⁰⁰Boden daer mee lach an
Ende giften oec vele mere
Balaam sprac wilde mi u here
Siin huus vol gouds geven mit eren
Hoe mochtic keren twort ons heren
⁶⁰⁰⁵Mar blivet te nacht met mi hare
Ic sal margiin met u varen
Tote hem ende doe metten lieden
Dat ic hem sal bedieden
Doe sadelde hi sine eselinne
⁶⁰¹⁰Ende voer wech mit vasten sinne
Doe stont die ingel in die vaert
Voer balaame ende hadde ∙i∙ swaert
Balaam ne mochten niet sien
Die eselinne saghene mettien

[ f36r ]

⁶⁰¹⁵Ende maecte hare uter straten kolom a
Balaam sloechse utermaten
Ende brochtse ten wege waert
Echt sach soe den ingel ende tswaert
Staende in enen nauwen pat
⁶⁰²⁰Hem quetste so diere up dat
An sinen rugge ende so scuwede sere
Dies sloechse balaam te mere
Dardewarf ginc die ingel staen
Daer soe niet ne mochte gaen
⁶⁰²⁵No an gene side liden
Doe viel si daer tien tiden
Ende hi sloechse met enen stave
God gaf daer ene vreemde gave
Deselinne sprac na gods ghehete
⁶⁰³⁰Ende soe scalt den prophete
Ende seide twi slaestu mi
Balaam seide bedi
Dattu met mi spots dus sere
Hadic ∙i∙ swaert ic sloege di mere
⁶⁰³⁵Dese was wonders gewone wel
Hem wonderts niet dat gevel
Dattie beeste sprac ter stede
Mettie god sine oge ondede
Ende sach den ingel voer hem staen
⁶⁰⁴⁰Ende dien anebede hi vele saen
Dingel seide hem metter vaert
Diin wech es verkeert te mi waert
Ic hadde di geslegen doot
Mar dat die eselinne ontscoot^[46]
6045Balaam sprac ic hebbe misdaen
Om dat dese dinc iegen di gaen
Miin wech so es beter dat ic kere
Dingel sprac nu wachti sere
Dattu niet sprex vor die liede kolom b
⁶⁰⁵⁰Anders dan ic die gebiede
Balaam voer van danen vort
Die coninc heeft dit verhort
Dat hi quam wel hine ontfinc
Ende gaf hem grote diere dinc
⁶⁰⁵⁵Mar balaam sprac ne en seggic niet
Anders dan mi got gebiet
Doe gingen si den volken na
Up enen berch hiet falga
Dat si tvolc mochten besien
⁶⁰⁶⁰Balaam hi maecte mattien
Siin doen ende siin toveringhe
Doe sprac hi van dien dinghe
Hoe mochtic vloeken dese scare
Die god benediede openbare
⁶⁰⁶⁵Miin ende moet ghelike desen
Als ic sterve int leste wesen
Balech was droeve om dese wort
Ende hi leedene aldaer bet vort
Upten berch die hoge was sere
⁶⁰⁷⁰Daer hi svolcx sien mochte mere
Teerst dat hi hadde gedaen
Sine sacrifitie also saen
Seide hi int volc van israel
Es geen afgod wetic wel
⁶⁰⁷⁵Haers selves god esser mine
Hi sal upstaen als ∙i∙ leuwinne
Ende niet rusten als ∙i∙ liebaert
Eer hi den roef^[47] heeft tehem waert
In dese lettre sul wi verstaen
⁶⁰⁸⁰Van dode ihesus kerst upstaen
Entie dat volc mede verwan
Ende dat lantscap van chanaan
Doe bat balec ende hiet
En vloecse no en seinse niet
⁶⁰⁸⁵Hi leden upden berch te hant
Die fagor hiet daer int lant
Ende doe hi there ons heren sach
Hoe dat in die tenten lach
Voerseide hi ginder cortelike
⁶⁰⁹⁰Des es coninc sauls conincrike
Die tvolc van amalech versloech
Ente coninc gevaen wech droech
Balech die coninc die wart gram
Ende doe balaam orlof nam

[ f36v ]

⁶⁰⁹⁵Bad die coninc dat hi hem beriede kolom a
Doe sprac hi echt vor die liede
Ende seide uut iacob sal risen
∙I∙ starre hier wilde hi prisen
Marien sterre van der mere
⁶¹⁰⁰Die geboren was uten here
Ende ∙i∙ sprac hi sal comen
Van israel die sal verdoemen
Ende slaen van moab die heren
Dats ihesus die met groter eren
⁶¹⁰⁵Van marien wert geboren
Ende aldie lieden sal testoren^[48]
Ende^[49] hem verbouden^[50] in die sondenem
Ende hem an afgode houden
Oec seidi dat israel
⁶¹¹⁰Ydumea soude dwingen wel
Ende dat die van assyria
Ysrael souden dwingen daer na
Tien tiden gesciede die dinc
Datmense int lant van capren vint
⁶¹¹⁵Oec voerseidi droemsche rike
Dat dwingen soude geweldelike
Assyrien ende ebreusche mede
Dits gesciet temenigher stede
So machmen lesen dese plage
⁶¹²⁰Dit voerseidi lange dage
Dat droemsche rike soude tegaen
Ende ander zaken sonder waen
Die noch siin te gesciene
Ende comen sullen wie soes verdiene
Mettien die wise balaam
Anden coninc orlof nam
Int gesceet gaf hi hem raet
Die hem beden sint was quat
Hi hiet hem dat hi magede name
⁶¹³⁰Die scone waren ende bequame
So dat si van groter sconen
Die iongelinge mochten honen^[51]
Ten tenten souden si maken ganc
Spise te cope dragen ende dranc
⁶¹³⁵Die iongelingge soudense begaren
Mar niet ontfaen te waren
Eer si anebaden hare gode
Dus machmense verwinnen ode^[52]
Want haer god salse laten
⁶¹⁴⁰Balaam voer sire straten
Die van moab ende van madian kolom a
Daden als hem riet die man
Andie afgode ende an die wiif
Besondich hem menich keitiif
⁶¹⁴⁵Dies storvet omme wel naer
xxiiii∙m∙ wet vor waer
Mar iosefus gewaget das
Datter ∙i∙ edel prince was
Van symons geslachte geboren
⁶¹⁵⁰Die ∙i∙ wiif hadde vercoren
Van madian ende hiet corbi^[53]
Vor althere^[54] so ginc hi
Ende sprac te moysese quat
Mettien hi ten wive gaet
⁶¹Mar eleazarus sone fines
Aarons sone balch^[55] hem des
Ende volgede hem met ∙i∙ knive^[56]
Hi vanten aldaer metten wive
Bede stachise dore daer si lagen
⁶¹⁶⁰Dat was tende vander plagen
Doe die quade waren doot
Onse here moysese geboot
Ende eleazaruse dat si tellen
Souden al hare gesellen
⁶¹⁶⁵Van xx iaren ende daer boven
Diemen te wighe^[57] soude loven
Ses hondert dusent ware vonden
Ende ∙l∙ dusent tien stonden
Ende xxx daer negeen
⁶¹⁷⁰Was getellet wet voer een
Van moysesse ende van aaron te voren
Sonder si tvee wildiit horen
Dats calef ende iosue
Doe seide onse here mee
⁶¹⁷⁵Desen salmen geven tlant
Dat ic behiet minen seriant^[58]
Abrahame doe telde hi mede
Levis geslachte daer ter stede
Diere telde moyses dan
⁶¹⁸⁰xxiiii dusent man
Doe hiet onse here him
Gaet upten berch abarim
Ende hiet dat hi dlant besage
Dat hebben souden sine mage
⁶¹⁸⁵Eer hi smaecte die doot
Want god seide hem al bloot

[ f37r ]

Dat hire nembermeer in quame kolom a
Moyses bad dat hi name
∙I∙ man na sine doot
⁶¹⁹⁰Die berechte dat here groot
God hiet hem nemen iosue
Ende eleazarus dese tve
Brochti vor al die scare
Moyses leide daer openbare
⁶¹⁹⁵Sine hant daer up siin hoeft
Ende vercosene des geloeft
Voer al dat volc van israel
Daer verstonden siit harde wel
Dat iosue na den here moyses
⁶²⁰⁰Tot haren here vercoren es
Daer screef moyses die gebode
Hoemen dienen soude gode
Met sacrificie met offeranden
Die ter ander wet bestanden
⁶²⁰⁵Hoemen dat lam offeren soude
Ende up candelaren van goude
Hoemen soude houden dlecht
Die feeste geboet hi echt
Hoemense soude vieren
⁶²¹⁰Mar die en willic niet visieren
Want si ter ander wet bestaen
Ende onser wet niet ane gaen
Sonder dat sise daer bedieden
Dat belof oec vanden lieden
⁶²¹⁵Hiet hi ghelden mar die man
Mocht den wive verbieden dan
Twiif mochts niet ontseggen^[59] mede
En ware oftie man suverhede
Belonen wilde lude of stille
⁶²²⁰Soe mocht letten waert haer wille
Ende god hiet moysesse nochtan
Dat hi di van madian
Ende moab oec mede
Smen^[60] heden hem wreken dede
⁶²²⁵Eer hi van den live sciede
Doe nam moyses die liede
Van elken gheslachte gewapent wel
Ende hiet fines die starc was ende fel
Ende iosue ende eleazarus aarons sone
⁶²³⁰Maecti voget over al die gone
Si sloegen vi coninghe doot
Ende menigen man stout ende groot
Castele porten borghe steden kolom b
Verbernden si in deser onwreden
⁶²³⁵Ende die prophete balaam
Bleef oec doot als ict vernam
Beesten goet wiif ende kinder
Vingen si algader ginder
Si quamen alle weder dus
⁶²⁴⁰Moyses ende eleazarus
Entie prince entie heren
Quamen iegen hem met eren
Mar alse moyses die wiif vernam
Sprac hi te hem ende was gram
⁶²⁴⁵Twi hebdi die wiif gebonden
Ia en brachten si inden sonden
Onse volc mar slase dan
Alle die hebben gehadt man
Mar die magede laet leven
⁶²⁵⁰Siin gebod es niet bleven
Alle ontliifdemen die wive
Die magede hiltmen telive
xxx∙m over waer
Doe seiden die princen daer
⁶²⁵⁵Wi hebben onse volc getelt
Dat met ons vacht up gint^[61] velt
Ons gebreect niet een man
Dies offre wi gode dan
Aldat gout dat nu ter tiit
⁶²⁶⁰Dat wi roveden in den striit
Eleazarus ende moyses
Ontfingent ende dancten hem des
Over waer lese wi dat
Rubens gheslachte ende die van gat
⁶²⁶⁵Ende half tgeslachte van manasse
Om dat si hadden beesten mee
Danne hadde enich ander man
Baden si om trike dan van basan
Seons lant van amoreen
⁶²⁷⁰Moyses scaltse over een
Want hi waende sonder waen
Dat siit van vresen hadden gedaen
Ende hare broedre laten wouden
Doe beloefden si dat si souden
⁶²⁷⁵Wiif kinder ende beesten mede
Laten in ene seker stede
Ende gewapent voren gaen
Onthier^[62] ende tvolc hadde ontfaen

[ f37v ]

Dat lant dat hem god behiet kolom a
⁶²⁸⁰Mettien dat moyses bescriven liet
Hier gaet ute numerus
Ende comt in deutronomius

1. geduren: uithouden, standhouden, hier in de zin van verduren
2. somme: hier in de betekenis van aantal
3. traken up: in de betekenis van opbreken
4. gelach: van liggen of geliggen, in de betekenis van liggen.
5. odab: Chobab (Vulg. Obab Hist.Schol. Obol, alias Obad), zoon van Jetro en zwager van Mozes. Bijbel: Nu 10:29, Hist.Schol. Lib.Num. Cap.XIII
6. beset: Van besetten, in den zin van in orde brengen
7. partrise: patrijs, veldhoen.
8. lasers: melaats
9. vorbaertse: voornaamste
10. genoot: iemands gelijke
11. paertse: draagstok
12. toghe: samentrekking van ‘het oog’
13. spiers: verspieders
14. ghemuert: Van een muur of muren voorzien, bemuurd
15. vernoiet: van vernoegen: Tevreden stellen, voldoen, reden tot tevredenheid geven aan iemand.
16. ontwaerden: hier in de betekenis van toornig, of ook verontwaardigd zijn.
17. verbaerde: van verbaren, hier in de betekenis van verschijnen.
18. vorders: Voorouders, voorvaderen.
19. las: van lezen hier in de betekenis van verzamelen, plukken.
20. horden te sire viten: pasten bij zijn levenswijze
21. Abyron: Abiram (Vulg./Hist.Schol. Abiron), zoon van Eliab, lid van de stam Ruben. Tijdens de tocht naar het Beloofde Land kwam hij o.a. samen met zijn broer Datan in opstand tegen Mozes. Bijbel: Nu 16:1-50, Hist.Schol. Lib.Num. Cap.XX
22. ontseident: van ontsecghen: Ontzeggen, niet willen inwilligen.
23. thimiamata: Soort wierook, te branden reukwerk.
24. teginc: van tegaen: Ophouden te bestaan, vergaan.
25. werringe: Twist, beroerte, verdeeldheid, partijschap. (verwarring)
26. scout: hier in de betekenis van ‘toedoen’
27. cades: Kades (Vulg./Hist.Schol. Cades), gebied in het zuiden van Palestina. Bijbel: Nu 20:14, Hist.Schol. Lib.Num. Cap.XXIII
28. ribel: Weerspannig, wederstrevig, onhandelbaar
29. iu: verbogen naamval van gi, en oorspronkelijke vorm van jou
30. wanlovet: van wanloven: twijfelen
31. liden: Passeren, voorbijgaan, voorbijkomen.
32. dane: Als aanwijzend bijw. Van daar, daar van daan.
33. bestane: van bestaan: aanvallen belegeren overvallen
34. wige: van wijch: Strijd, gevecht, kamp, veldslag.
35. mesera: Mosara in de Historia Scolastica.
36. dere: pijn verdriet nadeel
37. ga: Snel handelend, handelende zonder zich te bedenken, haastig, voortvarend, gauw vooral in afkeurenden zin onbedachtzaam, overijld, voorbarig.
38. sparke: vonk
39. doot: hier is ‘doet’ bedoeld.
40. paerce: Omheining, omtuining besloten, afgeperkte ruimte, oorspronkelijk voor het bewaren van vee, doch gewoonlijk iedere afgezette, omheinde of besloten ruimte die aan het algemeen gebruik wordt onttrokken.
41. over menighen dach daer naer: veel later: Het verhaal gaat dat koning Hizkia de slang liet vernietigen in de tempel van Jeruzalem om de afgoderij terug te dringen, maar dat was inderdaad minstens enkele honderden jaren later.
42. roetse: rotsen
43. roche: Rots, steenrots, rotsachtige of steile berghelling, ook berg en rots in zee, klip.
44. miede: loon beloning geschenk omkoopsom omkoperij prijs die voor iets betaald wordt geld
45. wikelere: Wichelaar, voorspeller, waarzegger.
46. ontscoot: van ontscieten: Zich ontrukken aan een gevaar, zich wegmaken, ongemerkt en met snelheid ontkomen of ontsnappen.
47. roef: de roof, het geroofde hier dus de prooi
48. testoren: verwoesten doen ophouden verbreken te gronde richten
49. ‘ende’ moet hier eigenlijk ‘die’ zijn. Hij zal alle lieden vernietigen die verharden in de zonde en afgoden aanbidden.
50. verbouden: 'Hem verbouden in sonden, boosheid' e. a., verharden in het kwaad.
51. honen: hier in de betekenis van: Tot het kwade brengen, tot zonde verleiden.
52. ode: gemakkelijk
53. corbi: Kozbi (Vulg. Cozbi Hist.Schol. Corbi), Midjanitische vrouw. Bijbel: Nu 25:15, Hist.Schol. Lib.Num. Cap.XXV
54. althere: al (he)t here
55. balch: van belgen, zich boos maken
56. knive: Lang puntig mes, dolk, ponjaard.
57. wighe: oorlog, krijg
58. seriant: dienaar, bediende, dienstknecht (serjant vgl. met sergeant)
59. ontseggen: Weigeren, afslaan, ontzeggen
60. smen: smaad
61. gint: gene
62. onthier: totdat